وبلاگ سرگرمی و دانستنی ها
» جاذبه های تاریخی فرهنگی نیایشگاه های ایران
غار کیارام
استان ها و مناطق شمالی کشور از جمله جاهایی هستند ،نیز مانند بسیاری دیگر از مناطق ایران آثار تاریخی و محوطه باستانی را در خود جای داده وغار کیارام در استان گلستان واقع شده است
غار کیارام به غار وسط دل شهرت دارد در شش کیلومتری روستای فرنگ از توابع دهستان فارسیان در شهرستان مینودشت قرار گرفته است ،قدیمی ترین بقایای حضور انسان که در استان گلستان کشف شده مربوط به غار کیارام است. قدمت این غار حدوداً به صدهزار سال پیش (دورۀ پارینه سنگی میانه) باز می گردد.
ورودی غار یک رودخانه فصلی که هفت متر پایین تر از کف غار است و در اطراف آن پوشش جنگلی انبوه و متراکمی به وجود آمده است ،همین پوشش جنگلی از زیباترین جاذبه های محوطه بشمار می آید.
مطلب مرتبط
زیباترین شهرهای اروپا- لیسبوندسترسی آسان، نزدیکی به منبع تأمین آب (رودخانه فصلی جلوی دهانه غار)، روشنایی نسبی داخل غار، امنیت و موقعیت جغرافیایی آن از جمله ویزگی هایی است که سبب برتری این غار شده است.این غار به طور پیوسته براى مدت درازى در طول تاریخ سکونت گاه انسان بوده است.
هنگام ورود به این غار اولین چیزی که توجه تان را جلب خواهد کرد سقف آن است.این سقف از جنس رسوبات سنگی آهکی است و در آن نحوه قرار گیری رگه ها که به طرز جالبی روی هم قرار گرفته، بسیار مشخص است.
در دهانه غار رگه های سیاه رنگ براقی دیده می شود که در استفاده مستمر و استقرار طولانی به وجود آمده است.از زیبایی های غار کیارام نگاره ای است از تصویر گردونۀ مهر (از ایزدان محبوب ایران باستان) که بر دیواره صخره ای سمت راست دهانه غار در ضلع شمالی آن، در داخل یک دایره حجاری شده است.این نگاره که بر اثر گذشت زمان و جنس صخره ها اندکی کمرنگ شده، یکی از قدیمی ترین نقش های اعتقادی آریایی هاست.
دژی بر کوه های هشترود قلعۀ ضحاک
قلعۀ ضحاک در یک مجموعۀ باستانی به همین نام و در 20 کیلومتری جنوب شرقی شهرستان هشترود قرار دارد و یکی از آثار باستانی قابل توجه در استان آذربایجان شرقی است.
قلعۀ ضحاک در اصل یک دژ تاریخی مربوط به دورۀ اشکانی و یا نیایشگاهی زردشتی است. ساختار قلعه کاربرد نظامی آن را نشان می دهد. برخی از باستان شناسان بنای اصلی قلعه را متعلق به سه هزار سال پیش می دانند. قلعۀ ضحاک در دوره های مختلف به عنوان یک پایگاه نظامی به کار رفته است.
در این قلعه سفال هایی نیز به دست آمده که مربوط به سده های ششم و هفتم هجری است که نشان می دهد در آن دوره ها نیز به عنوان دژ کاربرد داشته است. از مشخصه های معماری قلعۀ ضحاک طاقی است شبیه به دیگر آثار برجای مانده از دورۀ اشکانی مانند آنچه در تپه میل ورامین دیده می شود همین سبک معماری است که بعدها تکامل یافته و به شکلی هنرمندانه تر در طراحی بناهای ساسانیان مانند ایوان خسرو (طاق کسری) در تیسفون به چشم می خورد. کنده کاری های روی دیوار قلعه هنوز قابل تشخیص است.
نیمی از اتاق های قلعه بی سقف در زمین کنده شده و نیم دیگر درون کوه و به صورت حفره ساخته شده اند. اغلب این حفره ها دارای آب انبار و طاقچه های کوچک اند.از قلعۀ ضحاک چند نگاره به دست آمده که تصاویر جالب توجهی دارند مانند شاهینی که پنجه بر پشت گاو زده و بسیار شبیه به نقوش آیین مهرپرستی در اروپا است و یا سر چند شیر در حال غرش، تصویر یک ایزدبانو و همچنین تصویری از یک مرد در میان گل نیلوفر
معماری معبد هندوها هرمزگان
از پرستشگاههای هندی است. مردم قدیمی بندرعباس، هندوهای مقیم شهر را به نام «گور» یا «گبر» میشناختند. معبد نیز در زبان بومی به بَت معروف بود. بنابراین این بنا در نزد مردم شهر به بَت گوران مشهور شد.
سدیدالسلطنه در کتابش « بندرعباس و خلیج فارس » ذکر کرده که این معبد در اواخر حکومت ناصرالدین شاه قاجار و اوایل حکومت مظفرالدین شاه مورد بهره برداری قرار گرفت.این معبد از لحاظ طراحی شباهت بسیاری به معابد هند دارد و توسط یکی از تجار ثروتمند شهر شیکارپور بنا گردیده است.
طول باغ این معبد درحدود 300 و عرض آن درحدود 200 مترمربع است. اساس ساختمان معبد از یک اتاق چارگوش که گنبدی برروی آن قرارگرفته، تشکیل شدهاست. در معماری این گنبد مقرنسکاری خیره کنندهای دیده میشود.درقسمت شمالی محوطۀ معبد، اتاق معبد و محرابی که دور تا دور آن طاقچه و قاب کور دیده میشود، قرار گرفته است.
دور تا دور اتاق اصلی این پرستشگاه 4 راهرو تعبیه شده است که زائران هندو بتوانند آداب دینی خود را به جای آورند. داخل هر یک ازین راهروها، حجره های کوچکی برای طلبههای برهمنی درنظر گرفته شده است.
داخل برخی از اتاقها نقاشیهای مذهبی به چشم میخورد. مهمترین این نقاشیها الههٔ کریشنا درحال نواختن نی است.
راه پلهای مارپیچی، در بخش غربی به سوی بام معبد می رود.گنبد معبد هندو ها از زیباترین گنبدهای است که در ایران می توان دید.گنبد با لایههای ذوزنقهای و 72 برج کوچک یا گلدسته تزئین شده است. بر روی هر یک ازین برج تزئیناتی از گل لوتوس یا نیلوفرآبی وجود دارد.
در وسط گنبد برجی بزرگ مانند میله ای تعبیه شده است. این برج میانی نمادی است از محور زمین و آسمان در باورهای برهمنی روی ساق گنبد 4 نورگیر به چشم میخورد.
گنبدخانه معبد، فضای عبادی اصلی است که دقیقا در مرکز معبد قرار گرفته است. در گنبدخانه یک محراب که شامل چندین طاقچه و 2 حفره است، قرار دارد. این فضاها محل قرارگیری مجسمههای بزرگ و کوچک بوده است.
در ضلع شرقی گنبد نیز، تالار بزرگی که گویا تالار اجتماعات بوده است، وجود دارد. در این تالار نقاشیهایی دیده میشود که هر کدام بیانگر آداب و سنت های خاص، مردم هند است.
قسمتی از این بنا نیز برای روشن کردن عود درنظر گرفته شده است.اتاق موجود در ضلع شمال غربی معبد شامل نقاشی الهه کریشنا در حال نواختن نی است. در کنار او نیمرخ زنی مشاهده میشود که در هر دو دستش یک شاخه برگدار وجود دارد.
در طراحی این اثر از رنگ های سبز و زرد و قرمز استفاده شدهاست. این رنگ ها به دلیل رطوبت موجود در هوا، فرسوده شده و و جلای خود را از دست دادهاست.مدل این نقاشیها به سبک نقاشیهای راجپوت، در دورۀ مهاراجههای هند است. در این سبک از نگارگری، اندازه تمام فیگورها یکسان است.
مطلب مرتبط
بهترین مقاصد مسافرتی مقرون به صرفه برای سال 2026در طرحهای این معبد، همگی نشانگر عشق است. همچنین تاجی که کریشنا بر سر دارد، نشان دهندهٔ اهمیت او در آئین هندوهاست.همسر او نیز زیورآلاتی دارد که همگی آن به دلیل مرمتهای نادرست، کیفیتش را از دست داده است.
عنصر به کار رفته در معماری این معبد میتوان به گل لوتوس یا نیلوفر آبی اشاره کرد.این گل تجلی بخش عظمت و شکوه افراد است. همچنین در گچبریهای موجود در این معبد، نیز از طرحهای مختلف گل لوتوس استفاده شدهاست.
گنبد معبد هندوها مصالح گوناگونی به کار رفتهاست. این مصالح شامل ترکیب آهک و گچ و ماسه، لاشه سنگ، ملات گل و ساروج ،سنگ های مرجانی خاک و گچهای ضخیم ماده هستند.هندوها تا اواخر دوران قاجار و اوایل دوران پهلوی در بندر عباس ماندگار شدند. در اوایل دهۀ پنجاه شمسی هندوها به وطن، بازگشتند و تمامی بت ها و وسایل عبادی خویش را نیز با خود به همراه بردند.
قره کلیسا،کهن ترین کلیسای ارامنۀ
در دشت چالدران آذربایجان غربی و در نزدیکی شهر ماکو، نیایشگاه کهنی است که با نام قره کلیسا شناخته میشود.کلیسا ازکهن ترین کلیسای ارامنه جهان است و در زمرۀ قدیمی ترین کلیساهای که عمری به اندازۀ عمر مسیحیت دارد.
سنگ بنای قره کلیسا را به تادئوس رسول یکی از حواریون حضرت عیسی(ع) می رساند. نام او در انجیل متی به صورت تاده آمده است.تادئوس رسول، در حدود سال 33 میلادی به دعوت پادشاه ارمنستان راهی این سرزمین می شود تا به تبلیغ مسیحیت بپردازد. تادئوس به ارمنستان وارد می شود و پادشاه و خانوداه اش به مسیحیت ایمان می آورند. پس از مرگ پادشاه حامی تادئوس، سانادروک برادرزاده پادشاه به حکومت می رسد. سانادروک با تادئوس مخالفت می کند و همه را وادار می کند تا از مسیحیت روگردان شوند.
تادئوس حاضر نمی شود مسیحیت را رها کند. در این بین دختر پادشاه پیشین ساندوخت نیز حاضر نمی شود دست از ایمان خود به مسیحیت بکشد. بنابراین سانادروک فرمان قتل تادئوس و 3500 نفر پیروانش را صادر می کند.حتی شاهزاده خانم ساندوخت هم کشته می شود. امروز در نزدیکی قره کلیسا، در مسیری که به کلیسا می رسد، بر فراز تپه ای آرامگاه سنگی ساندوخت نمایان است.
بعد از شهادت تادئوس، او را در مکانی که بعدها قره کلیسا در آن بنا می شود، دفن می کنند و به روی قبر او نمازخانه و زیارتگاهی برپا می کنند. این مکان تا سال ها به عنوان دیر تادئوس مقدس شناخته می شود. در سال 1247 میلادی جاثلیق کنستانتین اول، بارتسربرتسی دیر تادئوس را به عنوان مرکز حوزۀ خلیفه گری ارمنیان آذربایجان معین می کند و دستور می دهد تا خلیفه هوسپ آردازتسی دیر را که از هجوم سلجوقیان آسیب فراوان دید مرمت کند.
در سال 1319میلادی زلزله ای کلیسا را ویران می کند و 75روحانی دیر کشته می شوند. تعداد روحانیان کشته شده نشان می دهد که کلیسا در آن زمان چه میزان پر رونق بوده است.پس زلزله اسقف زاکاریا کلیسا را با سنگ سیاه بازالت و با کمک های مردمی بازسازی می کند. بخش های سیاه رنگ کلیسا یادگار آن روزگار است.
کلیسا بارها پس از این مورد هجوم اقوام بیگانه چون مغولان و عثمانی ها قرار می گیرد و زلزله بارها به آن آسیب می زند.در سال 1810 عباس میرزا، نایب السلطنه قاجار به ارمنیان آذربایجان، اسقف سیمون بزنونی کلیسا را مرمت و بخش جدیدی را با سنگ های سفید رنگ با طرح کلیسای اجمیادزین بنا می کند.
عباس میرزا از دنیا می رود و اسقف حمایت مالی لازم را از دست می دهد و بخش هایی از بنا چون پوشش های برج ناقوس کلیسا ناتمام می ماند.در سال 1841مرکز خلیفه گری آذربایجان از کلیسای تادئوس به تبریز منتقل می شود و آرام آرام از رونق قره کلیسا کاسته می شود. باز زلزله و غارت و هجوم عثمانی ها و روس ها به قره کلیسا آسیب بسیار می زند.
1931 به دستور اسقف اعظم آذربایجان با جمع آوری اعانه مرمت می شود اما با آتش جنگ جهانی دوم و درگیری های آن زمان قره کلیسا آسیب ها بسیاری می بیند.از سال 1946 با کوچ ارمنیان این منطقه، آخرین کشیش ها و راهب ها هم قره کلیسا را ترک می کنند و راهی تبریز می شوند و کلیسا از آن زمان متروک می شود.
در یازده بهمن 1334خورشیدی به تلاش ارامنه ایران قره کلیسا ثبت ملی می شود. از سال پیش ثبت ملی آن، یعنی سال 1333شورای خلیفه گری ارامنه آذربایجان با برگزاری مراسمی در یادبود تادئوس مقدس می کوشد تا قره کلیسا را به رونق پیشین خود برساند. روز جمعه 9 مرداد 1333مصادف با روز شهادت تادئوس مقدس، مراسمی در قره کلیسا برگزار می شود و از آن سال تا کنون هر سال در آن تاریخ مراسم زیارت قره کلیسا برگزار می شود.
کلیسای تادئوس یا طاطاوس در میان مردم به قره کلیسا یا کاراکلیست مشهور شده است.طلاق نام قره به این کلیسا سنگ های سیاه رنگ به کار گرفته شده در بخش قدیمی است. قره در ترکی به معنی سیاه است.اما قره در واقع صورت تحریف شده واژه کارا است. کارا در زبان های ایرانی به معنی گران، عظیم و بزرگ ارجمند است. در واقع نام کلیسا، کارا کلیسا بوده که احتمالا به دلیل اینکه معنای آن از دوره ای به بعد برای مردم روشن نبوده به “قره” تحریف شده است.
قره کلیسا از دو بخش شرقی و غربی تشکیل شده است. دیواری دو بخش را از هم جدا می کند و دری ارتباط میان دو بخش را امکان پذیر می سازد.بخش شرقی، بخش قدیمی است که با سنگ های سیاه ساخته شده است. محراب و تالار اجتماعات در این بخش قرار دارد. بر فراز این بخش گنبدی هرمی سیاه با ارتفاعی حدود 18 متر برپا شده است.
گنبدی هرمی دیگری نیز با ارتفاعی حدود 24 متر در بخش دیگر بنا ساخته شده است.اطراف کلیسا 44 اتاق وجود دارد که دیر و حجره های اقامتگاهی راهبان و زائران بوده است.
تزئینات قره کلیسا حجاری هایی بی نظیر است که بازنمای هنر ارامنا ایرانی اند. حجاری های دورتا دور نمای بیرونی بنا داستان هایی را از زندگی قدیسان به نمایش گذاشته است. صلیب های زیبایی در جای جای نمای بیرونی بنا به سبک هنر ارمنی حجاری شده اند.بر بدنه دیوار برج ناقوس کلیسا نقش هایی از سرو، شیر و جنگاور در حال کشتن اژدها بسیار ماهرانه کنده شده است.
سنگ های قره کلیسا با چفت های آهنینی به روی هم محکم شده اند که برخی از این چفت ها به دلیل آسیب هایی که بنا دیده، آشکارا قایل رویت است.
آتشکده سیاهگل
سالم ترین آتشکده که در سرزمین ایلام از دوره ساسانی بر جای مانده است.در 25 کیلومتری شهر ایوان در بخش زرنه و در ساحل جنوبی رودخانه ای به نام کنگیر با فاصله تقریبی 700 متر از آن رودخانه واقع شده است. این آتشکده که در سال 1349 توسط اندنبرگ، باستان شناس بلژیکی کشف شد، وسط دشتی کوچک ساخته شده که احتمالاً در آن دشت منازل مسکونی اهالی این منطقه، یعنی جایی نزدیک به آتشکده قرار داشته و همچنین زمین های حاصلخیز و آبرفتی که در آنجا وجود دارد، مطابق با رسم معمول آن زمان همگی وقف آتشکده بوده است.
باقی مانده آتشکده سیاهگل ایوانی است مربع شکل با ابعاد پنج در پنج متر و ارتفاعی در حدود ده متر. آتشدان در میانه بنا قرار دارد و در قسمت فوقانی روزنه هایی دیده می شود که به احتمال زیاد برای خروج دود آتش تعبیه شده اند.
قطر دیوارها یک متر است و مصالحی چون سنگ، ساروج و گچ در ساخت این بنا به کار رفته است. همچنین وجود حیاطی که آتشکده را محصور می کرده و البته سال هاست در اثر فرسایش و بی توجهی تخریب شده، همگی نشانگر سبک معماری دوره ساسانی است.
یکی دیگر از ویژگی های ساخت آتشکده ها به عنوان اماکن مذهبی در دوره ساسانی آن است که برای آنها چهار دروازه رو به چهار جهت اصلی می ساختند. از این نظر آتشکده سیاهگل شباهت زیادی به آتشکده قصرشیرین دارد.در ساحل رودخانه کنگیر ساخته شده که بنا کردن آتشکده در نزدیکی آب نیز یکی دیگر از آیین های برپا کردن آتشکده در عهد باستان است.در وسط رودخانه کنگیر سنگ بلندی با ارتفاع حدود دوازده و قطر شش متر وجود دارد که بسیار عظیم و دیدنی است. این سنگ را در گویش محلی سانیری می نامند که معنای این واژه به درستی مشخص نیست.
روستای آتش گاه گوهردشت کرج
از جاهای خوش آب و هوای استان البرز است که برخلاف گرمای نامش، از جمله اماکنی است که تابستان ها گردشگران زیادی را به خود جلب می کند. این روستا در ۲۰ کیلومتری شمال غربی کرج، با فاصلۀ ۱۰ کیلومتر از منطقۀ گوهردشت، در انتهای یک جادۀ کوهستانی و در مجاورت درۀ زیبایی به نام دلمبر واقع شده است.نام این منطقهT آتشگاه یعنی زمانی که گروه زیادی از زرتشتیان در آن جا زندگی و طبق آیین های مذهبی خود از آتش مقدس شان نگهداری می کردند.
این جایگاه «آتش کوه» یا «آتشکده» می گفتند و روستاییان زرتشتی که به این آتش بسیار معتقد و پایبند بودند نام روستا را نیز آتشگاه گذاشتند. آثار زیادی از دوران ساسانی و اشکانی از جمله تپه های باستانی مثل تپه مهدیخان که در بخش های شمالی روستا واقع شده و تا به حال اشیاء و سفالینه های زیادی از آنجا بدست آمده و مورد توجه باستان شناسان زیادی را جلب کرده آتشکده ای روی تل مهدیخان می گویند، قرار داشته است.
وجود سنگ های آتش زنه در اطراف تپه های باستانی یکی دیگر از دلایلی است که به این منطقه آتشگاه گفته اند. این روستا به دلیل شرایط اقلیمی مناسب، باغ های میوه و درختان کهنسال، علاوه بر جاذبه های تاریخی و باستانی جای مناسبی برای طبیعت گردی نیز به شمار می آید.
امامزاده پیر پیران روستای آتشگاه کشاورزی پررونقی است و باغ های میوه و درختان کهنسالی در آن به ثمر نشسته اند. در میان یکی از این باغ ها بوتۀ طاقی روییده است که در ظاهر عمر زیادی دارد. مردم روستا به این بوته باور دارند و در کنار آن اتاقی برای برپایی نماز و خواندن دعا بنا کرده اند.
تخت رستم شهریار
نام یکی دیگر از آتشکده های عهد ساسانی است که در جنوب غربی شهرستان شهریار در روستای قجر و در بخش جوقین واقع شده، تخت رستم نام کوهی مخروطی شکل که از سنگ های آتشفشانی درست شده و در دامنه و نوک قلۀ آن آثار معماری به شکل تختگاه شناسایی شده است.
مصالح بکاررفته در سنگ و ملات گچ سنتی است که در دورۀ ساسانی ازاین نوع مواد در ساخت بناهای مهم استفاده میشده وحجره ها و حفره هایی در وسط محوطۀ این بنا در سازه از جنس سنگ و به شکل مدور تعبیه شده است.
در اصل جایی برای روشن نگه داشتن آتش بوده است. وسعت این جایگاه نشان می دهد که آتش بسیار بزرگی در آن روشن بوده و شاید علاوه بر ارزش دینی و آئینی، این آتش بخشی از امنیت شبانگاهی اهالی را نیز تأمین می کرده است.
دارای دو تختگاه که یکی در قلۀ کوه و دیگری در ارتفاع پایین تر جای دارد. در تختگاه نخست که در فضای آزاد قرار گرفته یک آتش و در تختگاه دوم نیز که سازه ای گنبدی شکل آتش دیگری می افروختند. با توجه به سازۀ تخت گاه دوم این سکو جایگاه نگهداری از آتش مقدس بوده است.
یافته هایی که از دورۀ ساسانی در تخت رستم به دست آمده ،علاوه برآن نشانه هایی نیز از دورۀ اشکانی به چشم میخورد که قدمت این سازه را به روزگاری کهن تر از عصر ساسانی می رساند.
در قسمتهای پایین کوه یک سکو و یک بنای کوچک وجود دارد که کمتر مورد تخریب و فرسایش قرار گرفته اند و به خوبی آثار معماری دورۀ ساسانی را نشان می دهند.
