وبلاگ سرگرمی و دانستنی ها
» جنگل های هیرکانی - میراث جهانی یونسکو
ویژگیهای جنگلهای هیرکانی چیست؟
درختان این جنگل ها از نوع مختلط پهن برگ حاشیه جنوب دریای خزر است که با آب و هوای نیمه مدیترانه ای و مرطوب سازگارند. جنگل های هیرکانی بر اساس ارتفاعی که در آن قرار دارند (سطح دریا، کوهپایه های کم ارتفاع، کوهپایه های بلند، نقاط خیلی مرتفع) غالبا پوشش گیاهی متفاوتی دارند. از معروف ترین درختان این جنگل ها می توان راش، بلوط، توسکا، نارون، زبان گنجشک، شمشاد را نام برد.گفته می شود که در عرض های جغرافیایی بیش از 40 درجه جنگل درخت راش وجود ندارند ، اما جنگل های هیرکانی ایران که به طور متوسط در عرض 38 درجه قرار گرفته اند توده های فشرده درخت راش را دارا هستند که از این نظر منحصر بفرد هستند.
مطلب مرتبط
ساحل ویرجینیا- اقیانوس اطلس شمالییونسکو : جنگل ها حدود 850 کیلومتر در امتداد ساحل جنوبی دریای خزر جریان دارند.
گفته می شود که این تعداد آنها 25 تا 50 میلیون سال به طول می انجامد و در آن جا ، پلنگ ایرانی ، نزدیک به 57 گونه پستاندار دیگر و 180 گونه پرنده زندگی می کنند.
درختان جنگل هم درختانی بلندقامت با برگهای پهن هستند. مثلا راش، توسکا، نارون، بلوط، زبانگنجشک و شمشاد در این جنگلها به وفور دیده میشود. این درختان در کنار انواع دیگر پوشش گیاهی هم اکسیژن زیادی را راهی هوا میکنند و هم در ذخیره آب نقش پررنگی دارند. نفوذ آب در خاک مناطق جنگلی بسیار زیاد است و از این رو هم این جنگلهای قدیمی میتوانند نقش مهمی در اکوسیستم داشته باشند.
زیبایی و سبزی جنگلها را نمیتوان با هیچچیز دیگری عوض کرد. باید حسابی حواسمان را جمع کنیم تا در سفرهایی که به این جنگلها یا هر نقطه دیگری از طبیعت داریم به نظافت و مراقبت از آنها توجه داشته باشیم. مواظبت از طبیعت، بازی دو سر سودی است که هم باعث حفظ طبیعت میشود و هم محیط زیستی را که خودمان در آن زندگی میکنیم، پاک و ماندنی نگه میدارد.
این منطقه بکر منطقه استراحت مهمی برای پرندگان مهاجرت بین روسیه و آفریقا است و بنابراین یک زیستگاه مهم برای بسیاری از گونه های پرنده است. کاکایی خزری ،پرستو دریایی خزری ،کبک دری ،سلیم سینه بلوطی ، چرخ ریسک هیرکانی ،سهره سرسیاه ،سهره جنگلی ،سهره تالابی،دارکوب خالدار کوچک ، جیجاق ، چرخ ریسک هیرکانی ، سسک تاج طلایی، سینه سرخ ایرانی
جنگلهای هیرکانی از همین جنگلها هستند. جنگلهایی مختلط و پهنبرگ که در حواشی دریای خزر و کوههای البرز زیبا کشیده شدهاند و 5 استان ایران در ناحیه شمال از وجودشان زیبا و تماشایی شدهاند. جنگلی با چنین عمر طولانی از منحصر به فردترین جنگل های جهان شمرده می شود و بعضی آن را موزه طبیعی یا فسیل های زنده می نامند. نام هیرکان در واقع نام قدیم گرگان در گویش مازنی بوده است که به جرجان یا ورکان نیز شهرت داشته است. گفته می شود نام ورکان در کتیبه های به جا مانده از دوران هخامنشی نیز نوشته شده است. که اثباتی بر قدمت آن است.
جنگل های هیرکانی از دوره پالئوژن جا ماندهاند. یعنی دورهای در حدود 66 میلیون سال پیش در دوره پالئوژن، مناطق معتدل شمالی کره زمین پُر بوده از جنگلهای هیرکانی. اما این جنگلهای سبز و زیبا با یخزدگیهای عصر یخبندان، کوچک و کوچکتر شدند. میبینید که این درختان و گیاهان از چه روز و روزگاری گذر کردهاند و هنوز پابرجا و زیبا در نقطهای از کره خاکی که ایران ماست، باقی ماندهاند؟ این جنگلها در نقاط مختلفی از شمال پراکندهاند. مثلا بخشی از آنها در استان مازندران و برخی در گلستان و گیلان هستند. اهمیت جنگل هیرکانی را نمیتوان دستکم گرفت. به همینخاطر، نقاط جنگلی هیرکانی شمال در شمار مناطق حفاظتشده قرار گرفتهاند.
پناهگاه حیات وحش دودانگه و چهاردانگه، شهرستان ساری در مازندران
پارک ملی گلستان
منطقه حفاظت شده البرز مرکزی
شبهجزیره میان کاله در شمال شهرستان بهشهر در مازندران
پناهگاه حیات وحش دشت ناز شمال شرق ساری در مازندران
منطقه حفاظت شده سیاهکشیم جنوب تالاب انزلی در گیلان
منطقه حفاظت شده جهان نما جنوب شرقی کردکوی گلستان
مطلب مرتبط
زیباترین شهرهای اروپا- لیسبونمنطقه حفاظت شده لیسار در تالش در گیلان
پناهگاه حیات وحش سمسکنده در ساری در مازندران
پناهگاه حیات وحش سلکه در صومعه سرا در گیلان
جنگل های هیرکانی فقط در ایران نیست بلکه امتداد آنها به کشور آذربایجان هم میرسد و در پارکهایی ملی و حفاظت شده از آنها مراقبت و نگهداری میشود.
وسعت این جنگلها بسیار زیاد است و حدود 1.9 میلیون هکتار وسعت دارند. این جنگلها از آستارا در شمال گیلان تا گلیداغ در شرق گلستان کشیده شدهاند.
جنگل های هیرکانی از میراث ارزشمند طبیعت هستند. به همین خاطر در یونسکو به ثبت جهانی رسیدهاند و در دسته مکانهایی قرار گرفتهاند که میراث جهانی است. بیشتر از 3 هزار و 200 گونه گیاهی در این جنگلها وجود دارد. این جنگلها، خانهای برای 58 گونه پرنده و 58 گونه پستاندار هم هستند. یوزپلنگ ایرانی هم در جنگل های هیرکانی زندگی میکند که البته در خطر انقراض شدید قرار دارد.
آب و هوای جنگل هیرکانی بسیار مطلوب است. اصلا به خاطر همین آب و هوای معتدل و خوش بوده که انواع متعددی از گیاهان و حیوانات در آن به خوبی و خوشی در کنار هم زندگی میکنند. آب و هوای حوالی دریای خزر هم معتدل و مرطوب است و دلیل بقای جنگل های هیرکانی در شمال ایران هم همین نوع از آب و هوا بوده است.
در نقاط دیگر دنیا مانند اروپا، سرمای هوا نگذاشته که جنگل هیرکانی به رشد و زندگیاش ادامه بدهد. به طور کلی، سه نوع آب و هوا در خود جنگل وجود دارد: آب و هوایی خشک در تابستانها، آب و هوایی مرطوب در پاییز و وضعیتی معتدل در زمستانها او اكورژيون جنگل های مخلوط خزر هيريكان ، در معتدل پهن برگ و جنگل های مختلط ، منطقه ای از جنگل های سرسبز و مونته سرسبز است كه حدود 55000 كيلومتر مربع در نزديک سواحل جنوبی دريای خزر ايران و آذربايجان را در بر مي گيرد. این جنگل با نام منطقه باستانی هیرکانی نامگذاری شده است. در ایران ، این بوم گردی شامل ساحل در امتداد دریای خزر و دامنه های شمالی کوه های البرز است. بخش هایی از پنج استان ایران را از شرق تا غرب پوشش می دهد.
پوشش گیاهی جنگلی طبیعی، جنگلی پهن برگ ،برگ متوسط است. 32.7 درصد از حجم جنگل هیرکانی از راش شرقی است. ویژگی اصلی منطقه عدم وجود مخروط ها است. فقط آثار یاد شده از گونه های مخروطی وجود دارد ، که شامل سرخدار اروپایی ، جونیپر ، سرو دریای مدیترانه و Arborvitae چینی است.
دشتهای ساحلی دریای خزر زمانی تحت پوشش بلوط بلوط شاه بلوط ، اروپایی باکس ، بلک آلدر ، سالخوردگان قفقازی ، صنوبر خزر و قفقاز قرار گرفته بودند ، اما این جنگل ها تقریباً کاملاً به زمین شهری و کشاورزی تبدیل شده اند.
ببر خزر منقرض شده است. دیگر پستانداران بزرگ در اینجا پلنگ قفقاز ، سیاه گوش ، خرس قهوه ای ، گراز وحشی ، گرگ ، شغال طلایی ، گربه جنگلی و گوزن ، خرس قهوهای، گربه، مرال و البته پلنگ ،پرندگان زندگی میکنند.
جنگل هیرکانی شیب شمالی کوه البرز در ایران در حاشیه جنوبی دریای خزر را در بر می گیرد و به دلیل موقعیت خاص کوه نویسی و آب و هوایی (بارش غنی ، معتدل و معتدل ، رطوبت زیاد از دریای خزر و اکوسیستم) بسیار غنی را شامل می شود. اثر مضراب دامنه کوه البرز).
این جنگل یکی از مهمترین پوشش گیاهی جنگلهای مرتفع و خنک کننده یخبندان است که در آن تعدادی از اثرهای سوم از عصر یخبندان زنده مانده و بسیاری از گونه های بومی بومی از گیاهان و جانوران را توسعه داده اند. نامگذاری جنگلهای هیرکانی به عنوان مکان میراث جهانی یونسکو از سال 2001 قبل از آنکه مورد توجه اخیر قرار گیرد و یکی از اولویت های دولت ایران در سال 2017 بوده مورد توجه قرار گرفته است.
بقایای جنگلهای باکره و کهنسال باید کاملاً برای جهان محافظت شود و کنوانسیون میراث جهانی ابزاری مناسب برای محافظت از بقایای بکر از میراث طبیعی است.
به رسمیت شناختن این جنگل ها به عنوان میراث جهانی باعث افزایش محبوبیت جهانی این جنگل ها می شود ، علاوه بر این می تواند با افزایش آگاهی و تبادل تجربیات با سایر مکانهای میراث جهانی موجب رونق بخشیدن منطقه و این میراث برجسته شود. گواهی میراث جهانی نیز در افزایش گردشگری در میراث جهانی نقش دارد.
برخی از مناطق جنگلی هیرکانیان از جمله پارک ملی گلستان ، جنگل ابر ، جنگل جهان-نما ، منطقه حفاظت شده بولا ، منطقه کجور ، جنگل الیمستان ، منطقه حفاظت شده واز ، منطقه حفاظت شده چهار محله ، پارک جنگلی خوشکدانان ، منطقه حفاظت شده گشت رودخان ، منطقه حفاظت شده سیاهرود و منطقه حفاظت شده
مردم محلی جنگلهای هیرکانی را فسیل های زنده ، مرکز جهان ، جنگل های خزر ، موزه طبیعی و غیره می نامند. این منطقه یک منطقه سبز بسیار با ارزش در شمال ایران است. در دوران باستان ، هیرکانی منطقه ای اداری در قلمرو استانهای فعلی ایران از چندین استان ایران و همچنین بخشی از ترکمنستان بود. در دوران باستان کلاسیک ، یونانیان و پارس ها ، خزر را اقیانوس هیرکانی می نامیدند.
جنگلهای هیرکانی نواری به طول 800 کیلومتر است که از شمال غربی تا شمال شرقی ایران امتداد دارد. نام این جنگل ها از نام قدیمی گرگان سرچشمه گرفته است ، که قبلاً هیرکان نامیده می شد. امروز این شهر مرکز استان گلستان ، در جنوب شرقی دریای خزر است. تنوع زیستی و اصالت منطقه و گونه های کمیاب و منحصر به فرد آن از پوشش گیاهی و حیوانات بازدید کننده را به خود جلب می کند.
این جاذبه طبیعی به همراه تنوع طبیعی خود ، در شرایط فرهنگی ، اجتماعی و اقتصادی ساکنان خود تنوع جالبی ایجاد کرده است. اهمیت جنگلهای باستانی هیرکانی را افزایش می دهد.
بررسی ها نشان می دهد که شکل گیری جنگل های هیرکانی به دوره سوم زمین شناسی (ژوراسیک) یا عصر دایناسورها باز می گردد. اهمیت این تاریخ وقتی افزایش می یابد که می فهمیم دوره چهارم زمین شناسی با عصر یخبندان معاصر است. در این دوره ، سرما همه جنگل ها را به جز جنگل های هیرکانی نابود کرد. از آنجا که آنها بین رشته کوه البرز و دریای خزر واقع شده اند ، جایی که آب و هوا معتدل است ، جنگل های هیرکانی در برابر یخ زدگی در امان بودند.
جنگل های هیرکانی مادر جنگل های اروپا و آمریکای شمالی است زیرا شباهت ریشه پوشش گیاهی جنگل ها نشان می دهد که تغییرات پس از عصر یخبندان جنگل های اروپایی را از جنگل های هیرکانی جدا کرده است. حتی وقتی صحبت از پرنده هایی است که در آنجا زندگی می کنند ، می توانید آنها را با آنهایی که در اروپا نیز مقایسه می کنید ، مقایسه کنید.
جغرافیای جنگلهای هیرکانی
جنگل های هیرکانی ، که از شرق به غرب امتداد دارد ، بخش هایی از پنج استان ایران را شامل می شود:
استان خراسان شمالی
استان گلستان
استان مازندران
استان گیلان
استان اردبیل
این منطقه طبیعی که در آذربایجان جنوب شرقی نیز واقع شده است ، شامل کوهستانی لنکران و کوههای تالش است.
مساحت کل جنگلهای هیرکانی از 3.6 میلیون هکتار در اوایل قرن جاری به 1.9 میلیون هکتار کاهش یافته است. 1.85 میلیون هکتار از آن در ایران واقع شده است.
نیمه گرمسیری مرطوب ، در مکانهای با ارتفاع متوسط
اقیانوسی
قاره مرطوب ، در کوهستان
صحنه دیگری از جنگلهای دریای خزر
عواملی مانند تراکم جنگل ، شیب ، فاصله تا دریای خزر از جمله عوامل مؤثر بر اقلیم جنگل ها هستند.
بیشترین میزان بارندگی در بهار و اواخر پاییز و زمستان رخ می دهد. متوسط دما در جنگل ها بین 15 تا 18 درجه سانتی گراد است.خاکهای جنگل ها از تولید و غنی از مواد معدنی و مواد آلی هستند.
فلور جنگلهای هیرکانی با توجه به ارتفاع آن از سطح دریا متفاوت است. یک بار ، بلوط بلوط شاه بلوط ، بلک الدار ، سالخوردگان قفقازی ، صنوبر خزر و قفقازی جلگه های ساحلی دریای خزر را پوشانده اند اما تقریباً به طور کامل به زمین شهری و کشاورزی تبدیل شده اند.
در ارتفاعات میانی بین 700 تا 1500 متر ، منطقه ابری ، درختان غالب چوب های سفت و سخت مانند درخت بلوط شرقی ، بلوط بلوط شاه بلوط ، بلوط قفقازی ، شاخ اروپایی ، ممرز شرقی و شاه بلوط شیرین است.بلوط قفقازی ، شاخ شرقی ، درختچه ها و استپ ها در مناطق فوقانی کوه و زیرپا واقع شده اند.
برخی از گونه های حیوانات مانند ببر خزر زمانی در این جنگل ها زندگی می کردند ، اما امروزه آنها منقرض شده اند. با این حال ، هنوز هم پستانداران دیگری مانند پلنگ قفقاز ، سیاه گوش ، خرس قهوه ای ، گراز وحشی ، شغال طلایی گرگ ، گربه جنگل ، بد و گوزن وجود دارد. جنگلهای هیرکانی نیز نوع خاصی از زیستگاه پرندگان هستند.
