۶ سال پیش

» کاشان به عنوان مهد تمدن و فرهنگ سنتی ایران

کاشان یکی از کهن ترین شهرهای ایران و حتی جهان است و پیشینه ای غنی دارد. صحبت از تاریخچه این شهر زیاد است

این دیار مشهور به دارالمومنین است.این شهر حدود 7000 سال قدمت شهرنشینی دارد.بسیاری از کارشناسان، کاشان را یکی از زیباترین شهرهای ایران می دانند.کاشان نقش پررنگی در صنعت گردشگری ایران دارد.عده‌ای از مورخان بر این باورند که کاشان با اصالت‌ترین و اولین شهر ایران و جهان است.از این شهر به عنوان پایتخت فرش ایران نام برده می شود و قالی کاشان نیز در میراث ناملموس یونسکو به ثبت رسیده است.کاشان در زمره نخستین شهرهای ایران در زمینه ایجاد صنایع کارخانه ای است.

شهرهای خواهرخوانده

کاشان با برخی شهرها پیوند خواهرخواندگی دارد که عبارتند از: کازانلیک در بلغارستان، اومئا در سوئد و سبزوار در ایران.

مطلب مرتبط این کشور اروپایی در سال 2026 به عنوان امن‌ترین مکان جهان برای سفر انتخاب شد

مشاهیر

سهراب سپهری، شاعر و نقاش نامدار ایرانی- کمال الملک، مشهورترین و پرنفوذترین شخصیت تاریخ هنر معاصر- باباافضل کاشانی، فیلسوف و حکیم بزرگ ایرانی- غیاث الدین جمشید کاشانی، بزرگترین ریاضیدان ایران و از نوابغ و نوادر علم ریاضی در جهان چه اشعار اخلاقی و حماسی که شعرائی چون صباحی بیدگلی، قصاب کاشانی، کلیم کاشانی، ملا محسن فیض، ملا احمد نراقی، منشی، بیضائی و غیره را به خود دیده است، و چه شعر نو سپید که نام سهراب سپهری و سپیده کاشانی بر فراز آن تابناک است.در رشته های هنری مانند نقاشی برجسته ترین هنرمندان تاریخ هنر ایران را می توان در کاشان جستجو نموده، جائی که رضا عباسی و خاندان غفاری را در نقاشی، خاندان ابی طاهر را در صنعت کاشی سازی و خاندان شیبانی را در خوشنویسی پرورانده است. در دیگر زمنیه های علمی نیز چهره های برجسته ای همچون غیاث الدین جمشید کاشانی ریاضیدان قرن نهم هجری و لسان سپهر مورخ بزرگ از همین شهر برخاسته اند.

تاریخچه و سابقه تاریخی

کاشان از هزاره های پیشین محل زندگی انسانها و اقوام گوناگون بوده و تمدنی کهن را در خود جای داده است قدمت تاریخی منطقه کاشان مربوط به کهن ترین مرکز استقرار بشر در فلات مرکزی ایران موسوم به سیلک می باشد.قریب به هفت هزار سال پیش ، در این قسمت در چهار کیلومتری جنوب غربی کاشان اقوام اولیه تمدنی را بنیان نهادند که آبادانی کنونی منطقه کاشان را می توان دنباله همان تمدن کهن دانست

هیات باستان شناس فرانسوی به سرپرستی پروفسور رومن گیر شمن طی سالهای 1311 تا 1313 (ه .ش) در سیلک کاشان به کاوش و حفاری پرداختند و با به دست آوردن آثار سفالین و فلزی از دل تپه ها به نتایج شگفت انگیزی دست یافتند.بر اساس تحقیقات این هیات ، اولین خاستگاه تمدن بشری و اولین سکونتگاه بشر در این دشت بوده و اولین نقطه ای که بشر با استفاده از مصالح ساختمانی مانند خشت خام و ملات گل به ساختن خانه پرداخته در همین سیلک کاشان بوده است .محوطه باستانی سیلک در کنار خیابان امیر کبیر با بیش از هفت هزار سال سابقه اخیرا به اعتقاد برخی از باستان شناسان به عنوان قدیمی ترین زیگورات جهان شناسایی شده است

کاشان را می توان یکی از اولین شهرهائی دانست که به دین مبین اسلام و مذهب تشیع گرویده است و از آن زمان تا کنون علماء، دانشمندان و هنرمندان بسیار را در عرصه فرهنگ اسلامی پرورش داده است. در زمینه علوم الهیات می توان به علماء طراز اولی همچون ملا محسن فیض کاشانی و ملا فتح ا... کاشانی در فقه و تفسیر قرآن، ملا احمد و ملا مهدی نراقی در فقه و اصول و اخلاق و ملا حبیب ا.. شریف در فقه و روایات اشاره نمود. در زمینه ادبیات می توان کاشان را مهد مکاتیب مختلف ادبی دانست از شعر مذهبی گرفته که شعرائی چون محتشم سرآمد مداحان اهل بیت را شامل می شود،

چه اشعار اخلاقی و حماسی که شعرائی چون صباحی بیدگلی، قصاب کاشانی، کلیم کاشانی، ملا محسن فیض، ملا احمد نراقی، منشی، بیضائی و غیره را به خود دیده است، و چه شعر نو سپید که نام سهراب سپهری و سپیده کاشانی بر فراز آن تابناک است.در رشته های هنری مانند نقاشی برجسته ترین هنرمندان تاریخ هنر ایران را می توان در کاشان جستجو نموده، جائی که رضا عباسی و خاندان غفاری را در نقاشی، خاندان ابی طاهر را در صنعت کاشی سازی و خاندان شیبانی را در خوشنویسی پرورانده است. در دیگر زمنیه های علمی نیز چهره های برجسته ای همچون غیاث الدین جمشید کاشانی ریاضیدان قرن نهم هجری و لسان سپهر مورخ بزرگ از همین شهر برخاسته اند.

تاریخچه و سابقه تاریخی

باغ فین

پیوندی نا گسستنی با چشمه جوشانی دارد که در بالای باغ جاری است و به چشمه سلیمانیه معروف گردیده و از دیر باز همچنان در آبادی منطقه فین موثر بوده است . از زمانهای بس کهن ، در پایین این چشمه باغی وجود داشته کمی پایین تر از باغ فعلی که بر اثر زلزله سال 982(ه.ق) معروف به باغ کهنه به کلی ویران گشت .

به دستور شاه عباس اول صفوی بعد از سال 1000 (ه.ق) باغی در مکان فعلی که در حقیقت قسمتی از باغ قدیمی بود ساخته شد .همچنین شتر گلوی عباسی به دستور شاه عباس بزرگ در آن ساخته شد که در جلوی آن حوض وسیعی دیده می شود و در پشت این بنا نیز حوضچه ای قرار دارد که از کف آن آب به صورت چشمه ای فوران می کند.

از سال 1135 (ه.ق) بعد از حمله افاغنه آبادانی باغ به رکود گرایید ،اما با دستور کریم خان زند با ساختن عمارتی که به نام خلوت کریم خانی ،در ضلع جنوبی باغ واقع شده ،باغ فین رو به آبادانی گذاشت ولی با زلزله مهیب سال 1192 (ه.ق) باغ فین نیز آسیب کلی دید و پس از آن یعنی از سال 1200 (ه.ق) و باروی کار آمدن سلسله قاجار به خصوص با دستور فتحعلی شاه مبنی بر مرمت عمارت آن ،باغ جانی دوباره گرفت.

شتر گلوی فتحعلی شاه نیز در جنوب باغ واقع شده که به دستور فتحعلی شاه ساخته شد و شامل : شتر گلو ، صفه مجاور و دارای دو حیات خلوت در قسمت شرق و غرب آن است می شود و کتیبه نستعلیق دور تا دور صفه مجاور حوض به خط محمد تقی حسینی کاشانی از خوشنویسان معروف اوایل دوره قاجار است.

با تبعید صدر اعظم مقتدر ایران ، امیر کبیر و سپس شهادت آن راد مرد در این باغ ، این آبادانی دوباره رو به ویرانی نهاد.با آغاز مشروطیت به جهت وضع دفاعی بنای باغ ، این مکان پناهگاه اشرار و یاغیان گشت که در مدت 14 سال مصالح و اشیاء گرانبهای آن را به یغما برده و به تخریب باغ پرداختند .پس از ختم غائله اشرار مجددا به مرمت باغ پرداخته شد. از وقایع مهم تاریخی در این باغ می توان به قتل میرزا تقی خان امیر کبیر د ر آن اشاره نمود.

در قسمت شمالی باغ، دو حمام تاریخی وجود دارد که به حمام کوچک و حمام بزرگ معروف شده اند، حمام کوچک از آثار دوره صفویه بوده وهمراه با بنای اولیه باغ فین بنا نهاده شده و حمام بزرگ در دوران قاجاریه به فرمان فتحعلی شاه ساخته شده است .حمام بزرگ مخصوص امرا و حمام کوچک ویژه خدمتگزاران بوده، صدر اعظم نامدار ایران امیر کبیر را در عهد قاجار در گرمخانه حمام کوچک، در کنار حوضچه ای کوچک که هنوز در میان گرمخانه آن وجود دارد به قتل رساندند.

چشمه سلیمانیه

چشمه منتسب به حضرت سلیمان نبی (ع ) می باشد، در پشت باغ فین و در قسمت جنوبی آن واقع شده و آبادانی باغ فین مدیون آب این چشمه است . از طرفی هنر منحصر به فرد جاری نمودن آ ب چشمه را در باغ فین نباید نادیده انگاشت . به طوری که در آن از اختلاف سطح وشیب زمین محوطه باغ جهت فوران آب در شتر گلو و فواره هایش با ظرافت خاصی استفاده شده ، همچنین با پله پله کردن ،سرعت بخشیدن و پر سرو صدا کردن جریان آب هنرنمائی کم نظیری در این زمینه صورت گرفته ،برفراز مظهر چشمه ،ساختمانی بنا گردیده که ساختمان قسمت شرقی آن در زمان شاه سلیمان صفوی و بخش غربی اش در سال 1329(ه.ش) توسط بازرگانی کاشانی با الهام از معماری دوره ساسانی ساخته شده است .

بقعه امامزاده شاهزاده ابراهیم (ع)

این بنا در نزدیکی فین در چند صد متری غرب جاده کاشان- فین واقع شده که منسوب به دوره قاجار است و به عنوان مرقد یکی از فرزندان امام موسی بن جعفر(ع) شناخته می شود.

در کاشان بیش از 1700 بنای تاریخی وجود دارد که حداقل 700 خانه‌اش به عنوان آثار ملی به ثبت رسیده‌اند. خانه منوچهری کاشان هم یکی از همین خانه ها است که هم توریست‌های زیادی هر روز به آن سر می‌زنند و هم مسافران شهر برای اقامت در آن جا رزرو می‌کنند.

مطلب مرتبط برن- پایتخت سوئیس بهترین شهر جهان برای زندگی در سال 2026

خانه سنتی منوچهری درهای چوبی طاق‌دار و شیشه‌های رنگی‌اش، از دوران صفویه تا امروز سرپاست.این خانه که در بافت تاریخی شهر کاشان واقع شده، دارای 8 اتاق است و بعد از تبدیل شدن آن به هتل، هر کدام از اتاق‌هایش به شیوه خاصی تزئیین شده‌اند. ویژگی اصلی خانه منوچهری، شیشه‌کاری روی درهای چوبی و قدیمی آن است که هر کدام از درها حداقل 200 سالمت دارند و همین یکی از دلایل دیدن این خانه است.

رنگ‌ روی شیشه‌ها نزدیک ظهر تالاری از رنگ و نور را در خانه درست می‌کنند؛ چیزی که دیدن آن در زندگی روزمره کم پیش می‌آید. در بازسازی خانه منوچهری تلاش شده تا به آیینه‌ کاری‌، مشبک‌ گچی و شیشه‌ رنگی و کف‌ پوش‌ آجر ختایی هیچ آسیبی نرسد. فضای داخل اتاق‌ها دنج و کوچک است و با دراز کشیدن روی تخت‌ها می‌توان گچ ‌بری‌های زیبای سقف را دید.

نمای خانه منوچهری سفید است و از پنجره اتاق‌هایش، حوض بزرگ و درخت‌های داخل حیاط پیداست و وقت نشستن در تراس‌های طبقه بالای خانه می‌شود به حیاط و حوض پرآبش اشراف داشت.تابستان‌ها مهمانان خانه منوچهری کاشان شاهد به بار نشستن درخت توت، هلو و انجیر این اقامتگاه تاریخی هستند.

خانه تاریخی بروجردی

در دو طبقه، دارای دو بخش اندرونی و بیرونی است و حوض داخل حیاطش، ‌آینه‌ای برای انعکاس زیبایی این بناست. گچ‌کاری‌ها و آینه‌کاری‌ها و مقرنس کاری‌های زیبای این بنای قدیمی را از شاهکاری‌های معماری سنتی ایران می‌دانند. این خانه در مرکز کاشان در محله سلطان میر احمد و در خیابان علوی قرار دارد.این خانه در محله سلطان امیر احمد کاشان در خیابان علوی واقع شده که توسط بازرگانی به نام حاج سید حسن نطنزی مقارن با سال 1275 (ه.ق) در دوره قاجاریه ساخته شده و به حاج آقا حسن بروجردی مشهور شده و خانه ای هم که متعلق به وی بوده به خانه بروجردی موسوم گردیده است .

معمار این خانه یکی از نوابغ معماری کاشان و از طراحان معروف ساختمان به نام استاد علی مریم بوده که در ایجاد دو بنای تاریخی دیگر کاشان ، یکی خانه تاریخی طباطبائی (در نزدیکی خانه بروجردی ) و دیگری تیمچه امین الدوله (واقع در بازار)نقش داشته است . نقاشیهای این بنا در شیوه های متنوع و با رنگ وروغن و آبرنگ زیر نظر هنرمندان نامدار نقاشی ایران در دوره قاجاریه از خاندان غفاری کاشانی ترسیم گردیده و طرحهای گچبری این خانه نیز با نظارت تهیه و به انجام رسیده است .بخش سرپوشیده این بنا که شامل عمارت کلاه فرنگی با معماری منحصر به فرد تزئینات یزدی بندی و نقاشیها و گچ بریهای بسیار زیبا می باشد،

مجموعه خانه های تاریخی عامری ها

از قدیمی ترین و وسیع ترین مجموعه های مسکونی کاشان ، خانه عامری هاست که قدمت آن به دوره زندیه بر می گردد. در دوره قاجاریه توسط سهام السلطنه عامری بازسازی و توسعه یافت . مساحت عرصه این مجموعه 9000 متر مربع با زیربنای 12000 هزارمترمربع بوده و مشتمل بر هفت حیاط مرکزی به صورت بیرونی – اندرونی و مهمانخانه می گردد که تا سالیان اخیر مورد استفاده و بهره برداری قرار داشته است .

در سالهای اخیر از محل پروژه موسوم به طرح پردیسان از طریق سازمان میراث فرهنگی کشور نسبت به خریداری این مجموعه به منظور مرمت و بازسازی و تغییر کاربری آن به یک اقامتگاه گردشگری اقدام شده است.

خانه تاریخی طباطبائی

خانه باشکوه در نزدیکی خانه تاریخی بروجردی و در جوار بقعه مبارک امامزاده سلطان امیر احمد (ع) ( از آثار هنری قرن دوازدهم ) قرار دارد و به خاطر اینکه سنگ بنای این خانه را شخصی به نام حاج سید جعفر طباطبائی نظنزی بنا نهاده ، به خانه طباطبائی موسوم و مشهور گردیده است . این خانه در زمینی به مساحت 4730 متر مربع احداث و در حدود سال 1250 (ه.ق) با مهارت و هنرمندی معمار معروف کاشانی استاد علی مریم شده است. این خانه مشتمل بر چهار صحن و حیاط می باشد که حیاط مرکزی آن متعلق به قسمت بیرونی و حیاطهای دیگر متعلق به اندرونی خدمه بوده است .

در طرفین تالار بزرگ دو حیاط خلوت و نورگیر به صورت قرینه احداث شده که دارای تابلو های بدیع نقاشی می باشند و از نفایس آثار هنری این دیار به شمار می آیند . اسناد و قرائن نشان می دهند که هنرمند بزرگ و نقاش باشی دربار ناصرالدین شاه قاجار یعنی میرزا ابوالحسن غفاری کاشانی ملقب به صنیع الملک با مالک خانه دوستی نزدیک و خانوادگی داشته است، لذا به احترام و دوستی وی با مرحوم طباطبائی در اجرای گچبری ها و ترسیم نقاشی های این خانه نظارت داشته است و این موضوع ارزش و اعتبار تزئینات خانه طباطبائی را بسیار افزایش می دهد .

خانه طباطبائی دارای پنج در ورودی می باشد که ورودی اصلی به دو ورودی اندرونی و بیرونی در قسمت هشتی تقسیم می گردد. علت پیچ و خم های موجود در راهروهای ورودی جهت شکستن اختلاف ارتفاع ها و نداشتن دید مستقیم به داخل خانه است.تزئینات متنوع گچبری که در تمامی فضاهای خانه به کار رفته است، شکوه خاصی به آن بخشیده است.

بقعه حضرت سلطان علی ابن محمد باقر (ع)

بقعه که در 40 کیلومتری غرب کاشان واقع شده ، علاوه بر اینکه از آثار هنری و تاریخی کاشان محسوب می شود، به لحاظ اینکه مدفن یکی از امامزادگان معتبر ، فرزند حضرت امام محمد باقر(ع) و از نائبان خاص آن حضرت در منطقه کاشان است . اهمیت مذهبی خاصی داشته و زیارتگاه دوستداران اهل بیت عصمت و طهارت (ع) بوده است. بنای اولیه این بقعه متعلق به دوره سلجوقیان است که صحن و بقعه بارگاه آن توسط خواجه مجد الدین ابوالقاسم کاشانی احداث شده است و در دوران بعدی در قرون دهم ، یازدهم و دوازدهم (ه.ق) به خصوص در زمان شاه طهماسب صفوی تعمیرات و الحاقاتی نیز در آن صورت گرفته است . این بنا دارای سه صحن در قسمت شرق ، صحن سردار یا صحن فینیها ،در قسمت جنوب "صحن مصفا" و در قسمت غرب بقعه صحن قمی ها می باشد.

قلعه جلالی و حصار سلجوقی

در انتهای خیابان علوی و در نزدیکی آثار دیگری همچون خانه های بروجردی ، طباطبائی و بقعه سلطان امیر احمد (ع) در طرفین خیابان ، دو دیوار بلند کاهگلی به چشم می خورد که از بقایای حصار معروف عهد سلجوقی است.دژ تسخیر ناپذیر دراواسط قرن پنجم (ه.ق) به همت یکی از رجال نامدار و سخاوتمند در دولت سلجوقیان به نام خواجه مجدالدین ابوالقاسم کاشانی ساخته شده و اسناد معتبر تاریخی نشان می دهد که این دژ بلند ،مستحکم و حصین چند بار اهالی کاشان را از دست حملات سخت لشگریان مهاجم و از قتل عام های وحشیانه و غارت عمومی نجات داده است.در کنار این دژ قلعه ای عظیم خودنمائی می کند که به دستور سلطان جلاال الدین ملک شاه سلجوقی (جلوس 465ه.ق) ساخته شده ، این بنای عظیم خشت و گلی مدتها از اهالی کاشان حراست می نموده و مدتی هم ارگ مرکز حکومتی کاشان بوده ، در داخل و خارج قلعه دو بنای گنبدی شکل موسوم به یخچال وجود دارد که با نگهداری یخهای زمستانی در این یخچالها طی سالیان متمادی احتیاجات اهالی در تابستان های گرم کویر رفع می شده است .

مسجد و مدرسه آقا بزرگ

این بنا در خیابان فاضل نراقی واقع شده که ساختمان آن مربوط به دوره قاجار باز می گردد که با سرمایه شخصی به نام حاج محمد تقی خانبان طی سالهای 1250 تا 1260 (ه.ق) جهت برپایی نماز جماعت و برگزاری مجالس درس و بحث داماد خود ملا مهدی نراقی دوم برادر ملا احمد نراقی ملقب به "آقا بزرگ " بنا شده و بدین نام معروف گردیده و معمار این بنا شخصی به نام استاد حاج شعبان بوده است ، تمامی بنا از جمله گنبد مسجد(که جزو بزرگترین گنبدهای آجری است)، با آجر ساخته شده و تزئینات به کار رفته دراین بنا عبارت است از کاشی کاری، آجرکاری ، کتیبه های نفیس ترکیبی گچی و کاشی ،مقرنس کاری ، خطاطی ثلث ،نستعلیق و نقاشی (که نقاشی ها توسط استاد محمد باقر صورت گرفته است). کتیبه های خطوط مسجد توسط اساتید برجسته خوشنویس کاشان محمد ابراهیم ،جد خاندان معارفی کاشان و محمد حسین جد خاندان ادیب صورت گرفته و بسم ا... های طغری نیز توسط سید صادق کاشانی نوشته شده است .از نکات قابل توجه معماری این اثر، طراحی مدرسه به صورت گودال باغچه و اجرای شاد می در اطراف آن و نیز محرابهای متعدد آن می باشد.

مسجد جامع

مسجد در خیابان بابا افضل و محله میدان کهنه واقع شده و به قرنهای اولیه اسلامی مربوط می شود که از دیگر بناهای تاریخی کاشان دارای قدمت بیشتری است.

این بنا دارای مناره آجری زیبائی است که با کتیبه ی آجری به خط کوفی با تاریخ 466(ه.ق) است که نشان دهنده اهمیت واعتبار مسجد در دوره سلجوقیان می باشد. در لایه برداریهای اخیر از گچبری های محراب عصر سلجوقی،آن آثار و تزئیناتی متعلق به دوره آل بویه نیز کشف و شناسائی شده است .

در شبستان تابستانی این بنا که در زیر شبستان زمستانی قرار دارد .طرحهای بسیار زیبای کاشیکاری دیده می شود و در کف این شبستان آثاری از کوره های پخت ظروف سفالی یافت شده که به وسیله کارشناسان سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشف گردیده است ، این بنا دارای گنبدی آجری است که احتمالا پس از زلزله معروف سال 1192 (ه.ق) که مسجد آسیب زیادی دید به وسیله عبدالرزاق خان کاشی به صورت اساسی تعمیر گردیده و این موضوع در کتیبه به خط ثلث در زیر گنبد مسجد به سال 1207 (ه .ق) نمایان است .

خانه تاریخی آل یاسین

خانه در خیابان امام خمینی کاشان واقع شده و متعلق به مرحوم حاج سید محمد تقی پشت مشهدی است که در زمان محمد شاه قاجار ساخته شده و نهایتا به صورت موروثی در اختیار آقا نظام الدین مجتهد کاشانی اولین نماینده مردم کاشان در مجلس شورای ملی بعد از نهضت مشروطه قرار گرفت.خانه های تاریخی کاشان(طباطبائی ها، بروجردی ها، عباسیان، آل یاسین) با نظارت و همکاری سازمان میراث فرهنگی ،شهرداری و هیئت امنا بازسازی خنه های قدیمی کاشان خریداری، مرمت و بازسازی و جهت بازدید علاقمندان آماده شده است.

مجموعه تاریخی بازار

از مهمترین آثار تاریخی ودیدنی کاشان، مجموعه تاریخی بازار است که از اواسط خیابان بابا افضل تا حدود دروازه دولت ادامه دارد . دوران اوج و رواج بازار مربوط به زمان صفویه و به خصوص دوران شاه عباس اول بوده، غالب سیاحان و جهانگردانی که در عصر صفوی و قاجار ،به ایران آمده اند و از کاشان هم دیدار کرده اند همواره عظمت و شکوه بازار کاشان را مورد ستایش قرار داده اند.در مجموعه تاریخی بازار علاوه بر راسته بازارهای اصلی نظیر، مسگرها، زرگرها، کفاشها، بزازها و بازارچه های میانچال، ملک، ضرابخانه و رنگرزها، مساجد بقاع، کاروانسراها ، تیمچه ها، حمام ها و آب انبارهای متعدد و مختلفی وجود دارد که هر یک از آنها در دوره ای خاص ساخته شده است .گفتنی است بازار کنونی بر روی باقیمانده بازار قدیم که در اثر زلزله فرو ریخته بود و بازسازی گردیده است.

تیمچه امین الدوله

این تیمچه در یکی از نقاط مرکزی بازار موسوم به میانچال قرار دارد که متعلق به دوره قاجاریه بوده و به دستور یکی از رجال نامدار عصرقاجار به نام فرخ خان غفاری ملقب به امین الدوله و با معمار ی استاد علی مریم ، در اواخر قرن 13 (ه.ق) ساخته شده ، این بنای با شکوه در سه طبقه و با طول و عرضی قابل توجه احداث گردیده که ارتفاع گنبد آن نیز چشمگیر می باشد. همه ساله در ایام سوگواری حضرت ابا عبدا... الحسین (ع) این تیمچه یکی از میعاد گاه گروه ها و هیاتهای مذهبی عزادار در کاشان می باشد.تزئینات منحصر به فرد یزدی بندی یکی از شاخص ترین ویژگیهای این اثر به شمار می رود.

مدرسه امام خمینی (ره)

این مدرسه به دستور فتحعلی شاه قاجار در سالهای 1221تا 1229(ه.ق)توسط معماری به نام محمد شفیع به سبک مدارس چهار باغ وصدر اصفهان ساخته شده که در جنب مجموعه بازار کاشان بنا گردیده در بدو ورود به بنا در سر در آن که با اسلوب جالبی کاشیکاری شده ، مشاهده می گرددکه پس از ورود به هشتی مدرسه به وسیله دو راهرو می توان به صحن مرکزی وارد شد از این هشتی که در مشرق بنا واقع شده می توان بنای عظیم گنبد آجری دو پوشی را که در غرب مدرسه است مشاهده نمود. در بالای هشتی سردر ،بنای جالب و دیدنی ماذنه قرار دارد . فضای صحن مدرسه را درختان کاج پوشانیده و در میان صحن آب نمای بزرگ مدرسه به خوبی جلوه گری می کند . در اطراف صحن بالغ بر پنجاه حجره جهت سکونت طلاب ساخته شده است. تزئینات این مدرسه شامل کتیبه های گچی و کاشیکاری هفت رنگ به خصوص در محرابی که زیر گنبد واقع شده که دارای مقرنس های زیبای گچی در جبهه سر در و گنبد می باشد.

مقبره محتشم کاشانی

مقبره این شاعر بزرگ مرثیه سرای ایران که در سال 996(ه.ق) وفات یافت و در کنار خانه مسکونی خود به خاک سپرده شده ، در خیابان محتشم کاشان و محله ای به همین نام واقع شده است و امروزه زیارتگاه عاشقان اهل بیت(ع) می باشد.

بقعه امام زاده هارون ابن موسی ابن جعفر (ع)

در خیابان بابا افضل بقعه ای با گنبد مخروطی شکل معروف به « پنجه شاه» واقع شده که مربوط به دوران صفوی می باشد. این بقعه محل دفن امامزاده هارون ابن موسی ابن جعفر(ع) است که چون معتقدند یکی از دست های حضرت ابوالفضل(ع) در این بقعه دفن شده به پنجه شاه معروف شده است.

بقعه حبیب ابن موسی(ع)

این بقعه مربوط به دوران سلجوقی در خیابان امام خمینی واقع شده و متعلق به امامزاده حبیب بن موسی بن جعفر (ع) است که دارای رواق ، صحن و گنبد کاشیکاری بوده که شاه عباس کبیر در این بقعه به خاک سپرده شده است.

بقعه ملا محسن فیض کاشانی

در ناحیه جنوب غربی کاشان و در کنار گورستان قدیمی فیض ،بقعه آرامگاهی علامه محدث ملا محسن فیض کاشانی ، از بزرگترین علمای اسلامی قرن 11 (ه.ق ) قرار دارد که در قرن 13(ه.ق) به تقاضای ابو نصر فتح ا... خان شیبانی ،شاعر بزرگ عصر قاجار توسط فرهاد میرزای قاجار احداث گردید.

مجموعه های خانه های تاریخی عباسیان

مجموعه در کوی سلطان امیر احمد قرار دارد و در سال 1252(ه.ق) به وسیله مرحوم حاج محمد ابراهیم، یکی از نجار خوشنام کاشان ساخته شده است. استفاده از طرح ویژه معماری گودال باغچه و بهره گیری بهینه از فضاها و حجم های موجود در آن ، این بنا را به یکی از منحصر به فرد ترین خانه ای ایران تبدیل نموده است. درین خانه نیز از تزئینات متنوع معماری مانند گچبری و آئینه کاری استفاده شده است. این مجموعه به تحقیق و طبق نظر کارشناسان نخبه معماری جزو برجسته آثار معماری و یکی از نامزدهای دریافت جایزه بهترین بناهای مسکونی ایران اسلامی است.

خانه تاریخی منوچهری

یکی از زیباترین خانه های قاجاری ایران و تنها خانه ی آب انبار دار کاشان است . این خانه در نیمه سال 1386 در آستانه نابودی کامل خریداری و مورد مرمت قرار گرفت . احیای این خانه مانند خانه های عباسیان و طباطبایی کاشان فقط در معماری باقی نماند و خانه دارای اقامتگاه سنتی و رستوران ، کارگاه زری بافی و مخمل بافی ، سالن نمایش فیلم ، نگارخانه و فروشگاه آثار هنری ، کافی نت خواهد بود. ثبت و احیای این خانه در راستای هدف و آرزوی بزرگتر ی به نام احیای محله سرپله به عنوان یک سایت توریستی قرار دارد . تا کنون در این محل چهار خانه دیگر خریداری و برای کاربری کتابخانه تخصصی هنر و ایرانشناسی ، موزه پارچه های نفیس ایرانی و اقامتگاه پژوهشگران و دانشجویان در حال راه اندازی است. خانه منوچهری به عنوان یکی از مجهزترین و زیباترین اقامتگاه های سنتی ایران از نوروز 1390 اماده پذیرایی از مهمانان و علاقمندان به هنر های ایرانی است.سهراب سپهری شاعر و نقاش معاصر نیز در صحن شرقی این بقعه (صحن فینیها) به خاک سپرده شده است

نیاسر

یکی از مناطق دیدنی و خوش آب و هوای اطراف کاشان قرار گرفته است آثار تاریخی دیدنی نیاسر شامل چهار طاقی متعلق به دوران ساسانی در ارتفاعات این منطقه می شود که با مصالح سنگ و ساروج و به ارتفاع 14 متر ساخته شده که بنا بر تحقیقات آقای اندره گدار ، این آتشکده (معبد زرتشتی ) اولین آتشکده ای بوده که اردشیر بابکان احداث کرده ، علاوه بر از چشمه اسکندریه ،آبشار معروف و دیدنی و همچنین غار معروف آن به نام ویس می توان نام برد. اعماق این غار دست کن درنتیجه حفاریها نمایان شد که ظاهرا زمان ایجاد آن را با آتشکده نیاسر مقارن دانسته و از مشخصات بی نظیر آن رعایت اصول فنی و مهندسی در آن بوده است. به صورتی که در هیچ نقطه ای از مسیر کمبودی از نور و هوا احساس نمی شود.

قمصر

از جمله مناطق ییلاقی و خوش آب وهوای اطراف کاشان می باشد.علاوه بر مراسم سنتی گلاب گیری که شهرت جهانی دارد ودر اردیبهشت ماه هر سال در قمصر بر پا می گردد ، ابنیه تاریخی همچون مسجد میانده ،بقعه پیر داوود، بقعه پیر سلیمان و چندین اثر و ابنیه تاریخی دیگر در این ناحیه جلب توجه می نماید.نه تنها مردمان بلکه آب وهوای این دیار مفتخرند از اینکه گلهائی را پرورش می دهند که عطر دل انگیز آنها انسانها را سرمست نعمات الهی کرده و آوازه این رایحه جان بخش تا بدان جا رسیده که خانه کعبه را با شیره جان گلهای بهشتی این منطقه شستشو دهند.

مرکز صنایع دستی و هنرهای سنتی

در مجاورت باروی یک هزار ساله عصر سلجوقی در یک کارگاه بزرگ و قدیمی با معماری سنتی، استادکاران سازمان میراث فرهنگی ،صنایع دستی و گردشگری ، با استفاده از همان روش و دستگاههای قدیمی و سنتی، مجموعه ای از هنرهای سنتی و صنایع دستی منطقه کاشان را در رشته های: سفالگری و سرامیک، زری بافی ،مخمل بافی، زیلو بافی، شعر بافی، معرق کاری درمعرض نمایش قرار داده اند . روزانه صدها نفر از گردشگران داخلی وخارجی از این مرکز بازدید می نمایند و هنر و مهارت استاد کارانی را که با وسایلی ساده و ابتدائی بدیع ترین و نفیس ترین تولیدات هنری را به وجودمی آورند، تحسین می نمایند از قدیم الایام تاکنون ،شهر تاریخی کاشان از مراکز عمده تولید و بافت قالی و انواع پارچه های ابریشیمی مانند زربفت (زری ) نقره بافت، مخمل ، حریر، اطلس و دیبا بوده است . صنعت کاشی سازی ، حتی نام خود را از کاشان گرفته است در اکثر مساجد کشور ، زیلوهای بافت کاشان گسترده شده است. کاشان همواره یکی از معروفترین شهر های کشور در زمینه صنایع دستی و هنرهای سنتی بوده است. صنایع نساجی ، کاشی سازی ،مسگری ظروف بدل چینی ، سفال و سرامیک و نگارگری این شهر معرفیت جهانی دارد . در حال حاضر نیز کارگاههای سنتی شعر بافی، قالی بافی، زیلو بافی، مخمل بافی، زری بافی ، سفالگری در کاشان فعال و مورد بازدید گردشگران داخلی و خارجی قرار دارند .

قالیهای نفیس و پارچه های ظریف زری و مخمل وحریر بافت کاشان، کاشیهای زرین نام و ظروف مسی کنده کاری ساخت کاشان زینت بخش موزه های بزرگ جهان می باشند.

مراکز دیدنی

تیمچه امین الدوله

تپه های سیلک

باغ فین

چشمه سلیمانیه

زیارت گریچه

حمام سلطان میر احمد

بقعه شاهزاده ابراهیم(ع)

بقعه ملا محسن فیض

بقعه خواجه تاج الدین

بقعه امامزاده هارون بن موسی

بقعه طاهر و منصور

بقعه قاضی اسد

بقعه سلطان عطابخش

خانه تاریخی عباسیان

خانه هنرمندان(خانه تاریخی تاج)

خانه تاریخی طباطبائی

خانه بروجردی

خانه تاریخی صالح

خانه تاریخی شریفیان

خانه تاریخی عطارها

خانه تاریخی صدوری

خانه تاریخی منوچهری

خانه تاریخی عامری ها

خانه تاریخی بنی کاظمی

خانه تاریخی فاضل( خوشنویس)

خانه تاریخی احسان

خانه تاریخی آل یاسین

قلعه جلالی و باروی سلجوقی

مسجد میراز مقیم وزیر

مسجد آیت الله صبوری

مسجد آقا بزرگ

مسجد جامع

مسجد و میدان میر عماد

مسجد و بقعه حبیب بن موسی(ع)

مقبره محتشم کاشانی

مدرسه امام خمینی(ره)

منار زین الدین

مرکز آموزش صنایع دستی

مرکز صنایع دستی و هنرهای سنتی

مجموعه تاریخی بازار

میدان ولی سلطان

موزه مردم شناسی( خانه تاریخی باکوچی)

نمایشگاه اشیاء قدیمی حاجی مشکی

بازار کاشان

خیلی زیباست و با اتاق‌های خوب پوشیده شده، کاروانسرا بزرگ و راحت که نزدیک باغشاه دولتخانه واقع شده است . این جمله را تاورنیه، توریست فرانسوی، درباره بازار کاشان در سفرنامه‌اش نوشته است. بازار کاشان از حوالی میدان کمال‌الملک تا میدان تاریخی سنگ (فیض) و از آنجا تا بازار مسگرها و میدان دروازه دولت ادامه دارد.

هربخش از این بازار گذر یک صنف است و اصناف مشخصی در یک گذر مشغول به کار هستند. سرای خان که فرش فروش‌ها در آن مستقرند، بازار مسگرها، بازار رنگرزها، قیصریه که زمانی بازار زرگری و سوزن دوزی بوده و تیمچه، بخش‌هایی از بازارند.

معروف‌ ترین قسمت بازار تیمچه امین‌الدوله است، به سقف تماشایی‌اش خیره می‌شود. بازار در زمان‌های قدیم خیلی مهم بوده و حالا هم به واسطه تاریخی بودنش مهم است. تاریخ بازار کاشان به دوران صفویان برمی‌گردد. بخش‌هایی از این بازار در زلزله سال 1192ویران می‌شود، اما در دوران فتحعلی‌شاه قاجار بخش‌های زیادی از آن مورد بازسازی قرار می‌گیرد.این بازار قلب شهر است. بازاری که در روزگار قدیم مغازه‌های مس فروشی‌اش شهرت زیادی داشتند و هنوز هم بخشی از آنها به قوت خود باقی‌اند. در واقع شهرت این بازار به مس فروشان آن است، هرچند تعداد مغازه‌های مسگری امروز کمتر از گذشته است، اما هنوز هم مسینه‌های کاشان معروف‌اند.

شیرینی‌های کاشان،‌ صنایع دستی و فرش را می‌توان از بازار کاشان خرید، اما خود کاشانی‌ها می‌گویند برای خرید گلاب خوب و دیگر سوغات کاشان شاید نتوان به صورت قطعی بازار را پیشنهاد داد.برای خرید گلاب خوب بهترین جا قمصر است، اما در خود بازار هم می‌توان روی عطر و گلاب‌های مغازه پورمدنی حساب کرد و شیرینی را هم از شیرینی شکریز خرید.

مراسم کاشانی ها

در کاشان و اطراف آن شاهد برگزاری مراسم مختلفی هستیم که هر یک ریشه ای دارند و به دلیل خاصی اجرا می شوند. یکی از ویژگی های فرهنگی مردم کاشان اهمیت مناسبت های مذهبی برای آنهاست. اعیاد به شکلی ویژه در این شهر گرامی داشته می شوند و مراسم محرم و عزاداری های آن حال و هوایی خاص در این شهر دارد.

نخل گردانی

آیین نخل گردانی یکی از رسوم مذهبی در شهرهای کویری است و مردم کاشان نیز آن را به باشکوه ترین شکل اجرا می کنند. نخل نوعی سازه چوبی است که نماد تابوت حسین بن علی، امام سوم شیعیان به شمار می رود و توسط ده ها تن از مردم در روز عاشورا و دیگر ایام سوگواری بلند شده و در خیابان ها چرخانده می شود.

گلاب گیری

این مراسم مشهورترین مراسم کاشان است و همه ساله از نیمه‌های اردیبهشت تا نیمه‌های خرداد در بخش‌های مختلف کاشان و شهرهای اطراف آن برگزار و در طی آن از گل‌های محمدی گلاب تهیه می‌شود. بیش از یک میلیون نفر گردشگر در زمان برگزاری این مراسم به کاشان می روند و این رسم جالب را از نزدیک می بینند.

قالیشویان در مشهد اردهال

هر ساله با نزدیک شدن به دومین جمعه ماه مهر، تکاپویی در میان مردم فین کاشان و ساکنان روستای خاوه اردهال می افتد که نشان از فرا رسیدن زمان برگزاری مراسم قالیشویان دارد. این مراسم برای زنده نگه داشتن یاد امامزاده سلطان علی بن محمد باقر (ع)، فرزند بلافصل پنجمین امام شیعیان حضرت محمد باقر (ع)، در آستان مقدس این امامزاده بزرگوار در مشهد اردهال برگزار می شود.

قالیشویان تنها آیین مذهبی در دنیای اسلام است که زمان انجام آن به تاریخ خورشیدی مشخص شده و پس از گذشت سالیان بسیار، هنوز هم شکوه و عظمت خاصی را به نمایش می گذارد. به عقیده کارشناسان، دیرینگی و تاریخی بودن این مراسم و جنبه های فرهنگی و اجتماعی آن، شایستگی ثبت در فهرست میراث ناملموس جهانی را داشته است

غذاهای کاشانی

از یک کاشانی در مورد خوشمزه‌ترین غذاهای محلی کاشان بپرسیم معمولا جوابش چند غذاست گوشت لوبیا، شفته یا نخودآله

کوفته آب سماق

زمانیکه اسم کوفته به میان بیاید، ایرانی‌ها دل از دست می‌دهند. نوع متداول کوفته با برنج و لپه پخته می‌شود، اما در هر شهر روش طبخ متفاوت است. گوشت چرخ‌کرده، آرد نخودچی، پیاز و سماق؛ این محتویات اصلی کوفته آب سماق کاشانی‌ست که فقط در این شهر پیدایش می‌کنیم.

این کوفته به خاطر سماق، طعم ترش یا ملسی دارد که ممکن است باب سلیقه همه نباشد. این غذا علاوه بر طعم خوب، به خاطر داشتن ویتامین‌های e، a و C خاصیت آنتی اکسیدانی دارد و سیستم ایمنی بدن را تقویت می‌کند. به این کوفته، شفته سماق هم می‌گویند. این غذا را معمولا با نان می‌خورند، اما در رستوران‌هایی مثل عباسیان کاشان می‌توان آن را با برنج هم سفارش داد.

شفته نخودچی

کوفته در کاشان فقط به کوفته سماق ختم نمی‌شود. کوفته نخود، یا شفته نخود هم غذای محلی دیگری متعلق به شهر گل و گلاب است که برخی به آن شفته انار می‌گویند. داخل گوشت چرخ‌کرده، کمی تخم‌مرغ، آرد نخودچی و کمی سبزی خشک شده می‌زنند و بعد از ورز دادن مواد آن را با کف دست گرد و داخل روغن سرخ می‌کنند. بعد که گوشت‌ها سرخ شدند، روی آن رب انار و پیاز سرخ شده می‌ریزند و با نان می‌خورند. همان‌طور که حدس زده می‌شود این غذا مزه ترشی دارد که طعم شیرین قطاب‌های شیرین کاشانی را می‌شوید و هضم می‌کند.

شفته بادمجان

غذای کاشانی و باز هم شفته. شفته بادمجان هم دقیقا مشابه دو شفته بالاست. با این تفاوت که دیگر خبری از مزه ترش یا ملس رب انار و سماق نیست. برای سس شفته بادمجان، بادمجان و پیاز را با هم سرخ می‌کنیم، بعد از اضافه کردن رب گوجه و کمی آب اجازه می‌دهیم مواد به خورد هم برود و بعد سس را روی کوفته می‌ریزیم.

گوشت و لوبیا

شباهت زیادی به همان آبگوشت دارد، ولی به جای حبوبات آبگوشت، فقط در آن لوبیا، آن هم از نوع لوبیا سفید می‌ریزند. داخل آن برنج هم دارد و برای همین این غذا آنقدرها هم شبیه به آبگوشت نیست. در این غذا سبزی مثل شنبلیله و تره هم می‌ریزند و برای همین این غذا عطر خوبی دارد.

آبگوشت به

کسی انتظارش را هم احتمالا نخواهد اشت که داخل آبگوشت می‌توان رب انار هم ریخت. کاشانی‌ها آبگوشت پرطرفدار خودشان را با به و رب انار درست می‌کنند. برای این غذا یک به را چهار قاچ کرده و هسته‌هایش را در می‌آورند و بعد با گوشت و حبوبات داخل قابلمه می‌گذارند تا بپزد. در نهایت بعد از پخت به آن رب و نمک اضافه می‌کنند و در پایان آب آن را جدا می‌خورند و مخلوط گوشت را بعد از کوبیدن با گوشت‌کوب، با نان سرو می‌کنند.

نخودآله

همان خورش قیمه کاشانی‌هاست. این غذا بین یزدی‌ها هم طرفدار دارد و به آن قیمه یزدی می‌گویند. شیوه پخت این خورش، شبیه به همان قیمه است، با این تفاوت که به جای لپه نخود می‌ریزیم. البته باید از قبل نخودها را خیس و پوست‌شان را جدا کرد. معمولا بهتر است داخل این خورش مغز ران گوشت ریخته شود تا غذا را خوش طعم‌تر کند.

چلو دیزی

غذایی متعلق به مردم کاشان است که معمولا با گوشت سردست یا ران پخته می‌شود. گوشت را با لوبیا چشم بلبلی و پیاز می‌پزند و بعد برنج را همراه با این مواد دم می‌کنند. این غذا با دوغ و ماست بسیار خوشمزه می‌شود.

جوجویی تاس کباب

وجویی تاس کباب با رب انار، بادمجان، گوجه و گوشت درست می‌شود، بیشتر ما را به یاد غذاهای شمالی می‌اندازد، اما در واقع جوجویی تاس کباب یک غذای کاشانی‌ست. این غذا در واقع همان تاس کباب است که به شیوه کاشانی‌ها پخته می‌شود و معمولا آن را با نان می‌خورند.

کلوچه کاشان

بسیار ترد و خوشمزه است و به ترد بودن می‌شناسند، سوغات سه نسل قبل این شهر تاریخی است. این کلوچه را که برخلاف کلوچه‌های دیگر بی‌مغز است، با آرد سبوس‌دار که در آسیاب‌های آبی آماده شده، درست می‌کنند.آرد، شکر و آب را با روغن حیوانی مخلوط و خوب ورز می‌دهند تا از آن خمیری به دست بیاید، رویش مغز پسته می‌ریزند،به آن شکل می‌دهند و 20 دقیقه در کوره می‌گذارند. نتیجه، کلوچه‌ای که بسیار خوش‌عطر است و با یک لیوان چای حسابی می‌چسبد.شیرینی‌های مخصوص کاشان را می‌توان از شیرینی سرای نانک در خیابان بهشتی روبه روی باشگاه تختی یا از بازار بزرگ کاشان و از مغازه آقای شکرریز خرید.

شیرینی حاجی بادامی

به دلیل بادام به کار رفته در آن به این اسم مشهور است و به دلیل جوز و آرد نخودچی به کار رفته در آن ارزش غذایی بالایی دارد، شیرینی مخصوص یزد و شیراز و کاشان است. این شیرینی با پودربادام، هل، پودر شکر یا پودر قند، زرده تخم مرغ، گلاب و زعفران درست می‌شود و به خاطر شکل نقلی و جمع‌وجورش یکی از شیرینی‌های محبوب کوچکترها هم هست. حاجی بادومی باید در کاشان سراغ شیرینی سرای کاشان در خیابان بابا افضل را گرفت.

تگ ها : قالیشویان در مشهد اردهال نخل گردانی مراسم کاشانی ها بازار کاشان مقبره محتشم کاشانی میدان ولی سلطان مسجد آقا بزرگ خانه تاریخی صالح

۰ نظر / ۱۳۲۹ بازدید