وبلاگ سرگرمی و دانستنی ها
» معبد آناهیتا - دومین سازه سنگی در ایران
معبد آناهیتا یا همانطور که عده ای آن را صدا می کنند ، کاخ خسرو پرویز ، در کنگاور ، دومین بنای سنگی ساخته شده در ایران است. آناهیتا به معنای پاک و دور از آلودگی. در اعتقاد ایرانیان باستان الهه آب، فرشته نگهبان چشمهها و باران و همچنین نماد باروری، عشق و دوستی بوده است.این اعتقاد از دوران پیش از زرتشت در ایران وجود داشته و در دورانهای بعدی هم مورد توجه قرار گرفته است.
محوطه این معبد در حال حاضر تنها پوشیده از سنگها و ستونهای شکسته است که در سراسر تپه پراکنده اند. بنا بر روی تپهای با ارتفاع 32 متر نسبت به زمینهای اطراف ساخته شده است.آناهتیا، الهه آب و نگهدارنده نشان فروهر نشان اهورامزدا، خدای زرتشتیان، خدای فراوانی و درستی، ایزدبانوی باد و باران، چشمه و سراب، ژاله و ابر است. در داستان ها این طور در مورد این الهه آمده است که به فرمان او ابرها به زمین می آمدند و آب پاکِ باران را به مردم هدیه می کردند.
این ایزدبانو والاترین و محبوبترین الهه نزد اهورامزدا و ایرانیان به شمار می رفت و بزرگی او نشان از اهمیت و مقام آب در بین مردم بود. آرتمیس یکی از نام های الهه آب در فرهنگ یونانی، فرشته نگهبان و ایزد بانوی آب های روان، زیبایی، فراوانی و برکت، الهه پاکی و راستی، نگهدارنده نشان فروهی اهورامزدا، نام ها و القابی است که ایرانیان پیش از اسلام برای الهه آناهیتا انتخاب کرده بودند.
آنها با انتخاب این عناوین و لقب ها سعی داشتند تا به مفاهیمی مانند پاکی، صداقت، زایش و حیات ارزش بیشتری ببخشند و از آنها پاسداری کنند. به همین دلیل برای این الهه، معابد و پرستشگاه های مختلفی در گوشه و کنار ایران برپا کردند و به ستایش پرداختند.
نام کامل و اصلی این الهه، "اَردوی سوره آناهیتا" بوده که از او با نام "ناهید" نیز یاد می کردند. ساختمان فروریخته دشت کنگاور هم به زعم بسیاری از تاریخ دانان و باستان شناسان، معبد آناهیتا بوده و برای پرستش و ستایش او و بزرگداشت آب، بنا شده است.
آن گونه که از شواهد باستان شناسی و معماری بر می آید، معماران این معبد از رودخانه شاپور و چشمه های اطراف آن استفاده کرده اند تا آب را به داخل ساختمان سنگی معبد هدایت کنند. با طراحی ویژه و هنرمندانه این معماران، جوی های سنگی درون معبد، آب رودخانه را میزان می کردند و باعث پر شدن آبگیر وسط معبد می شدند.
معماری بنا به شکلی بوده که در زمان حضور در معبد، تمام حواس ها به سمت تنها جلوه مهمِ سازه، آب و الهه آب، جلب می شد.دالان های اطراف معبد، آب را به طرز زیبایی به صورت رفت و برگشت به وسط سازه و استخرمربعی شکلی که در این میان قرار داشت هدایت می کردند. در کنار این، طراحان برای اینکه معبد را هر چه با شکوهتر جلوه دهند در دو طرف معبد سردیسی از سر چهار گاو را روبروی هم قرار داده بودند تا در زمان آبگیری استخر نقش شان درون آب بیفتد و حالت افسانه ای و شکوهمند به فضا دهد.
البته اکثر این تصویر و فضاسازی ها بر پایه حدس و گمان و بر اساس شواهدی است که باستان شناسان و پژوهشگران مختلف به دست آورده اند و نمی توان مهر تاییدی بر درستی آنها زد. یکی از شواهدی که می تواند تا حدی درستی فرضیه معبد بودن آناهیتا را تایید کند وجود تعداد زیادی علامت داغ به جا مانده از آتش بر روی صفحه های سنگی بناست.
بنای تاریخی کنگاور ، معروف به معبد آناهیتا یا کاخ خسرو پرویز ، در شهر کنگاور ، استان کرمانشاه ایران واقع شده است.شهرستان کنگاور از شرق به شهر همدان ، از غرب به شهرستان سهنه ، از جنوب غربی به استان لرستان و از شمال غربی به شهرستان سنقور محدود است.نکته بسیار جالب در مورد بناهای باستانی و تاریخی این شهر این است که برخی از آنها در مطالعات باستان شناسی حک شده به اندازه سایر آثار باستانی که در مناطق دیگر ایران یافت می شود.
از نظر ارزش تاریخی ، تپه تاریخی گودین ، یادگار باستانی کنگاور ، از قدیمی ترین تپه های تاریخی ایران مانند تپه های سیاهک کاشان است. تپه گودین در منطقه گودین ، در 10 کیلومتری شرق معبد آناهیتا واقع شده است.
پس از بناهای باستانی تخت جمشید ، معبد آناهیتا کنگاور بزرگترین بنای سنگی ایران باستان است. اسناد به دست آمده از یافته های باستان شناسی ، معبد آناهیتا را به دوره هخامنشیان ، اشکانیان و ساسانیان پیوند داده اند.منطقه تاریخی معبد آناهیتا در جاده همدان - کرمانشاه و مشرف به دشت کنگاور واقع شده است. باستان شناسان این منطقه را مورد بررسی قرار داده اند تا مشخص شود چه کسی دستور ساخت چنین بنای تاریخی بزرگی را داده است.
باستان شناس ایرانی تاریخ معبد آناهیتا به دوره هخامنشیان ، ساسانیان و اشکانیان باز می گردد. از طرف دیگر ، مسعود آذرنوش ، دیگر باستان شناس ایرانی ، معتقد است که ساخت این بنای تاریخی مربوط به حکومت خسرو پرویز است.
متأسفانه بلایای طبیعی به مرور زمان ظاهر معبد آناهیتا را تغییر داده و بخشهای زیادی از آن را ویران کرده است. بقایای این بنای باستانی نشان می دهد که معماران معبد را بر روی تپه ای با ارتفاع 32 متر بالاتر از زمین های مجاور آن بنا کرده اند.
یک معبد بزرگ مستطیل شکل با ابعاد 242* 209متر است. تخته سنگهای غول پیکر وجود دارد که در ساخت دیوارها و ستونهای معابد استفاده می شود. معماران برای ساختن این بنای تاریخی باستانی جذاب ، از سنگ ، گچ و آهک استفاده کرده اند. آنها نمای دیوارها و ستون های سنگی را با نقوش حک شده تزئین کرده اند. وجود چندین پله در قسمت های جنوبی ، غربی و شرقی این بنای تاریخی بزرگ جلوه ای چشم نواز ایجاد کرده است.
باستان شناسان اروپایی که در مورد معبد آناهیتا تحقیق کرده اند معتقدند که معماری معبد بر اساس سبک معماری یونان بنا شده است. از میان بسیاری از عقاید و فرضیات باستان شناسی درباره بنای کنگاور ، نظر اردشیر حدادیان ، باستان شناس ایرانی ، این است که تاریخ معبد به قرن چهارم قبل از میلاد باز می گردد.
به احتمال زیاد معماران این بنای تاریخی را در زمان حکومت اردشیر دوم ، پادشاه امپراتوری هخامنشی ساخته اند. امروزه بقایای معبد آناهیتا از نظر تاریخی کاملاً با ارزش است.از نظر اخلاق ، آناهیتا به معنای پاکی و حرمت است. ایرانیان باستان معتقد بودند که آناهیتا ، الهه آب ، فرشته نگهبان چشمه ها و باران و سمبل عشق و دوستی است.
ستونهای سنگی معبد آناهیتا در مقایسه با ستونهای یافت شده در بیشتر بناهای تاریخی ایران از قطرهای ضخیم تری برخوردار است. پله های ورودی این معبد دروازه ورود به این مکان بودند. باستان شناسان آثار باستانی با ارزش را در این سایت پیدا کرده اند.آنها در این منطقه اشیاء تزئینی مانند گوشواره های طلایی ، سکه های هخامنشی و همچنین تابوت ها ، مقبره ها و ستون های عظیم با حکاکی های زیبا را در این منطقه کشف کرده اند.
گورهای پارتیان
دیواره شرقی محوطه معبد آناهیتا، کاوشگران را به گورهای باستانی رساند که قدمت شان به زمان پارتی ها و اشکانیان می رسد. گورهایی که به طور عمده به صورت تابوت هایی به شکل قایقی آرام بودند و به احتمال زیاد نمادی از سفر به دنیای مردگان به شمار می رفتند. مردگانِ درون این تابوت ها، به شکل طاق باز، با دستانی که آرام به موازات بدن قرار گرفته اند و صورتی که رو به پرستشگاه بوده است؛ پیدا شده اند. این مرده ها در تابوت، پیه سوزی به همراه داشتند که به نظر می رسد قرار بوده تا چراغ راه شان در سفر به دنیای مردگان باشد. همچنین در این تابوت ها سکه ای نیز زیر سر مردگان پیدا شده است که به احتمال زیاد دستمزد موکل سفر به سرزمین مرده ها باشد.
به احتمال زیاد دلیل اینکه این گورها در دیواره بخش شرقی معبد (20 متری دیوار تا کنار آن) دفن شده اند، درخواست مردم برای دفن در نزدیکی این پرستشگاه بوده است تا در سایه این مکان مقدس به آرامش برسند. این عقیده همچنان در میان ایرانیان و مسلمانان وجود دارد، به طوری که هنوز عزیزان خود را در امامزادگان و مکان های های مقدس به خاک می سپارند. علاوه بر این به دلیل احترام فراوان مردم باستان به طبیعت، اکثرا در کناره رودها، کوهستان ها، قله های پربرف، سراب ها و چشمه ها زندگی خود را آغاز می کردند و به پایان می رساندند.
در مورد این گورها، سنت دفن اموات رو به مشرق و محل طلوع آفتاب است. این سنت از قدیمی ترین آیین های رایج میان مردم به شمار می رفت. اعتقادی که ریشه در دین اولیه آریایی ها داشت و شامل پرستش خورشید، ماه، زمین و آسمان می شد. این مردگان در قبرهای خود رو به خورشید (طلوع آن) قرار می گرفتند و به این شکل به خورشید ادای احترام می کردند. بر دهانه برخی از خمره ها نقشی از خورشید هم دیده می شود. در بعضی گورها نیز مرده ها در میان پارچه ای با نقش خورشید بر روی آن قرار داشتند. این شکل تدفین نشانه ای از پیوستن اموات باستانی به "مهرخورشید است.
گورهای تاریخی که در این صخره کنده و به 4 دوره تاریخی متوالی نسبت داده شده اند، بر سه نوع هستند. این گورها نشانه هایی از سنت های تدفین ایران قدیم را در خود دارند. گورهایی با تابوت و خمره سفالی شکل که آیین تدفین و تغییرهای متوالی آن را به زیبایی مشخص می کنند. شکل های متفاوت دفن و تغییر و تحولِ حالت مردگان در هنگام دفن، به احتمال زیاد نشانه ای از انتقال و یا رستاخیز مذهبی را نشان می دهند.
گروه اول
این گورها به دوره پارتی از 200 سال قبل از میلاد تا ابتدای میلادی- مربوط می شوند. این قبرها، در صخره هایی طبیعی با ابعاد 200 در 60 سانتی متر ایجاد شده اند و مرده درون آنها به حالت خوابیده و به پهلو یا طاقباز رو به معبد قرار دارد. جهت این گورها نیز شرقی-غربی یا شمالی-جنوبی است. در برخی موارد دست چپ اموات برای احترام بر روی سینه قرار داده شده است. این نوع دفن کردن در دوره هخامنشی نیز رایج بوده است. قدمت سکه هایی که در این قبور به دست آمده نیز به دوران پادشاه اشکانی (فرهاد اول، 171 سال قبل از میلاد) باز می گردد و می توان آن را نوعی شناسنامه (از دید تاریخ گذاری) برای مردگان در نظر گرفت.
گروه دوم
قدمت این گورها به ابتدای سال های میلادی همزمان با حکومت اشکانیان باز می گردد. در این زمان اموات در تابوت هایی سفالین به طول 210 در 35 سانتی متر و عمق 30 سانتی متر، بدون لعاب و تزیین قرار می گرفتند و تابوت را در سوراخی که به صورت طبیعی در صخره کنده شده بود می گذاشتند و روی آن را به وسیله درپوش سفالین و با ورقه های سنگ آهک می پوشاندند. جهت این تابوت ها شمالی-جنوبی بود و مرده ها در آن تقریبا به صورت طاقباز و رو به معبد جای می گرفتند. کودکان را در تابوت های کوچکتری قرار داده اند.
گروه سوم
در نوع سوم از خمره های سفالین برای دفن جنازه استفاده شده است. به این شکل که مرده به حالت طاقباز قرار داشته و صورتش به سمت معبد بوده و در سوراخ های کنده شده در معبد قرار گرفته است. دهانه خمره ها نیز به وسیله یک سنگ پوشانده می شد. این نوع تدفین فقط در این ناحیه به چشم می خورد.
درباره این بنای تاریخی افراد مختلفی نظرات مختلفی دارند. ژنرال پرسی سایکس در کتاب خود تخمین می زند که کاخ خسرو باید در قسمت غربی کوه های زاگرس واقع شود ، که در حدود قرن هفتم ساخته شده است.
این کاخ فضایی در حدود 6000 متر دارد. در گذشته در باغات این کاخ درختان زیادی وجود داشت. به جز ریشه درختان نخل و انار ، امروز چیزی در کاخ باقی نمانده است. ساختمان کاخ خسرو پرویز در منطقه ای قرار دارد که از لحاظ تاریخی در دوره های مختلف دارای اهمیت است.
