وبلاگ سرگرمی و دانستنی ها
» قرآن های دروازه شیراز و نویسندگان آنها
درباره بنای اصلی دروازه قرآن شیراز گفته اند:در زمان حکومت شیعی آل بویه، هنگامی که عضدالدّوله دیلمی در فارس حکومت می کرد.در حدود سال 328 (هـ.ق) به دستور او بنای دروازه شیراز نهاده شد تا قرآنی را بر بالای دروازه گذاشته تا مردم، هنگام ورود و خروج از زیر قرآن رد شوند و مسافران به برکت عبور از زیر آن به سلامت، مسافرت خود را به پایان برند. این دروازه، شامل یک طاق مرتفع از نوع طاق کجاوه ای در وسط طاق با ارتفاع کم در طرفین بوده است.
به مرور زمان طاق شکسته و تخریب شد تا اینکه در زمان حکومت کریم خان زند( 1172 ـ 1193هـ .ق) مجدداً این دروازه را بازسازی نموده و در قسمت فوقانی اتاقکی ساختند و دو جلد قرآن نفیس به خط ثلث در آن جای دادند.
دروازه قرآن (فارسی: درویزه قرآن) دروازه ای تاریخی در شمال شیراز است. در ورودی شمال شرقی شهر ، در مسیر مرودشت و اصفهان ، بین کوه های بابا کوهی و چهل مکه در نزدیکی تنگه اله-اکبر واقع شده است.
این دروازه برای اولین بار در زمان سلطنت 'ادود آدو داولا' ساخته شد. در زمان سلسله زند ، خسارات زیادی را متحمل شده بود ، بنابراین مرمت شد و یک اتاق کوچک در بالا به آن اضافه شد ، که در آن قرآن های دست نوشته ای توسط سلطان ابراهیم بن شاهرخ گورکانی نگهداری می شدند. این دو قرآن با عنوان Hifdah-Man شناخته می شوند. اعتقاد بر این بود که مسافرانی که از زیر دروازه ها عبور می کنند ، هنگام شروع سفر یا سفر خود از شیراز ، نعمت کتاب مقدس را دریافت می کردند.
در زمان سلسله قاجار ، این دروازه در اثر زمین لرزه های متعدد آسیب دید. بعداً توسط محمد زکی خان نوری مرمت شد. در سال 1937 ، این دو قرآن از دروازه گرفته شده و به موزه پارس در شیراز منتقل شدند ، جایی که امروز نیز در آنجا مانده اند. در سال 1949 قوس دروازه توسط حسین ایگر بازرگان موسوم به اعتدال التجار احیا شد. امروز این دروازه بخشی از یک پارک شهری است که شیرازی ها در ساعات اوقات فراغت خود در آن استراحت می کنند و پیک نیک می کنند.
بنای این دروازه و دوره های تاریخی گذشته بر آن و نیز بررسی شده است. «در هر طرف از جهات چهار گانه بالای این طاق ها برای قرار دادن یک یا چند جلد قرآن کریم در نظر گرفته می شود و دروازه قرآن ـ به خاطر قرآنی است که در درون اتاقکی بر بالای این بنا جای داده شده درباره بنای اصلی دروازه قرآن شیراز گفته اند:در زمان حکومت شیعی آل بویه، هنگامی قرآن های دروازه شیراز و نویسندگان آنها قرآن هایی که در دروازه قرآن قدیمی شیراز وجود داشت، از شهرت ویژه ای برخوردار بود درباره نویسندگان این قرآن های نفیس خطی نیز اعتقادهایی وجود دارد. مردم شیراز به رد شدن از زیر قرآن این دروازه، اعتقادی خاص داشتند،
این تنگه در واقع دره ای است که رشته کوه شمالی شیراز را از وسط دو نیم کرده است. کوه رو به مغرب را «باباکوهی» و کو رو به مشرق را «چهل مقام» مینامند.
شیراز دارای 6دروازه بوده است .هم اکنون در شیراز دروازهای به جز دروازه قرآن وجود ندارد اما مردم شیراز هنوز به محل دروازه های قدیمی اشاره می کنند که عبارتند از : ‘دروازه قرآن,دروازه اصفهان, دروازه سعدی ,دروازه قصابخانه, دروازه کازرون ,دروازه شاه داعی الی اله’ در مدخل تنگ الله اکبر باردروازه ای روبروهستیم ,که به دروازه قرآن معروف شده است .این دروازه به دستور عضدالوله دیلمی ساخته شده وجه تسمیه آن بخاطر قرآنی است ,که به دستور امیر در آن قرارگرفته شده است .تا مسافرین به سلامت ازآن عبور کنند.
دروازه قرآن یکی از نمادهای، تأثیر قرآن بر زندگی مردم ایران و از بناهای ارزشمند اسلامی در کشور ما به شمار می آید.دروازه قرآن، بنایی است اسلامی ایرانی که با معماری خاص خود در ورودی تعدادی از شهرهای ایران خودنمایی می کرده و می کند.از اینکه در طول تاریخ چه تعداد دروازه قرآن و در چه شهرهایی بنا شده است، اطلاع دقیقی در دسترس نیست؛امّا گزارش های تاریخی و نیز بناهای باقی مانده، حکایت از اهمیت این گونه بناها در فرهنگ دینی مردم ایران دارد.
در میان دروازه قرآن هایی که در ایران وجود داشته و دارد، دروازه قرآن شیراز،هم از نظر قدمت و هم از دیدگاه شهرت عمومی از اهمیت ویژه ای برخوردار است،«در هر طرف از جهات چهار گانه شهر، سه دروازه وجود داشت».
هر یک از این دروازه ها به نامی شهرت داشت.پاره ای از این دروازه ها بر اساس راه اصلی شهر مقصد،نامگذاری می شد. مثلاً: دروازه ای که سر راه قزوین بود به دروازه قزوین نام می گرفت و برخی دروازه ها به نام همان محل نام گذاری می شد. مانند: دروازه ری و تعداد دیگری از دروازه ها به دلیل خصوصیت ویژه آن نامگذاری می شد. مانند: دروازه قرآن.
امّا دروازه قرآن ،معمولاً به شکل بناهایی طاقی شکل هستند که جایگاه ویژه ای در بالای این طاق ها برای قرار دادن یک یا چند جلد قرآن کریم در نظر گرفته می شود و هدف از بنای این گونه ساختمان ها، عمل به آموزه هایی است که سفارش به پناه جویی از قرآن کریم کرده و مردم را به امنیت یابی از طریق قرآن تشویق و ترغیب نموده است.
در شمال شهر شیراز در مسیر اصفهان به شیراز در میانه کوه های بابا کوهی و چهل مقام، تنگ راهی وجود دارد که آن را تنگه الله اکبر می خواندند.در کناره راه اصلی،بنای تاریخی به چشم می خورد که مشهور به دروازه قرآن است.وجه تسمیه این بنا ـ دروازه قرآن ـ به خاطر قرآنی است که در درون اتاقکی بر بالای این بنا جای داده شده است.
در زمان قاجاریه که چند زلزله شیراز را تکان داد، این دروازه آسیب هایی دید، امّا به وسیله محمد زکی خان نوری مورد بازسازی و مرمّت قرار گرفت.این بنا تا سال 1315 شمسی بر پا بود تا اینکه در طرح توسعه راه شمالی شیراز این بنا را که بر سر راه بود، تخریب و قرآن های آن را به موزه پاریس منتقل کردند.
از دروازه توصیف شده، تصویرهایی در دست است که در بالای آن اتاقی با پنجره مشبّک وجود دارد. در سال 1327 شمسی یکی از بازرگانان مشهور شیراز به نام حاج حسین ایگار معروف به اعتماد التجار،آستین همّت بال زده و دروازه جدید را با فاصله کمی از دروازه کهن برپا داشت.
دروازه جدید در اندازه بزرگ تر، شامل دهانه قوس تیزه دار و دو ورودی کوچک بر روی جرزهای دو طرف و اطاق مستطیل شکلی بر فراز آن برای گذاشتن قرآن برپا گردید.
در این بنا، آیاتی از قرآن را به خط ثلث و نسخ دور تا دور در دروازه قرآن نقش کرده اند؛در پیشانی شمالی این طاق آیه :«انّ هذا القران یهدی للتی هی اقوم» .(سوره اسراء، آیه 9) و بر پیشانی جنوبی و سمت شهر شیراز آیه :«قل لئن اجتمعت الانس و الجنّ علی…».(سوره اسراء، آیه 88) و در گوشه غربی طاق آیه :«انّا نحن نزّلنا الذّکر» و ادامه آیه در گوشه شرقی: «و انّا له لحافظون» (سوره حجر، آیه 9) نوشته شده است.
قرآن هایی که در دروازه قرآن قدیمی شیراز وجود داشت، از شهرت ویژه ای برخوردار بود و مورد اعتقاد عجیب مردم .این قرآن به «قرآن هفده من» شهرت داشته است و ظاهراً قرآن های بزرگی بود که به دید ظاهر بسیار سنگین می آمده، لذا در گفتگوی مردم به این نام مشهور شده است.
هدایت در کتابش می نویسد:«بالای این دروازه قرآنی است که معروف است، هفده من وزن دارد یک نفر که قرآن مزبور را دیده است می گوید:حدود سه چهار من بیشتر وزن آن نیست».
درباره نویسندگان این قرآن های نفیس خطی نیز اعتقادهایی وجود دارد.عده ای آن را به امام حسین(ع) نسبت داده و آن را به خط ایشان می دانند و عده ای دیگر آن را به خط امام زین العابدین؛ ولی غالباً آن را به خط سلطان ابراهیم فرزند شاهرخ گورکانی یاد کرده اند که در دو جلد و به خط ثلث نگاشته شده است.
مردم شیراز به رد شدن از زیر قرآن این دروازه، اعتقادی خاص داشتند، طی یک رسم قدیمی، مردم شیراز روز اول هر ماه قمری به کنار این دروازه می آمدند و از زیر این قرآن رد می شدند و بدین ترتیب خود را تا آخر ماه در پناه کتاب آسمانی در مقابل بلاها بیمه می کردند».در فرهنگ مردم ایران به ویژه اهالی شیراز،گویه ها و مثل هایی نشأت گرفته از قرآن و دروازه قرآن وجود دارد
