مقرنس: هنر تزئینی نفیس در معماری ایران

» مقرنس: هنر تزئینی نفیس در معماری ایران

مقرنس: معماری لانه زنبوری 

مقرنس نوعی اثر تزئینی در معماری ایران است و به تکامل برخی از اشکال هنری کمک کرده است.

مقرنس نوعی طاق تزئینی است که در زیر گنبدها یا نیمه گنبدهای بالای ایوان ها ، دروازه های ورودی ، زیر مناره ها ، بالای ایوان های مساجد ، بالای محراب های داخل مساجد و سایر سازه ها اعمال می شود. تزئینات مقرنس با آجر ، پلاستر ، کاشی و چوب یا فلز ساخته می شود.

زیور آلات مقرنس شباهت زیادی به کندوهای عسل دارد. آنها به صورت لایه هایی ساخته شده اند که به منظور تزئین ساختمان ها روی هم ساخته شده اند و گاهی اوقات به تدریج از شکل هندسی به شکل دیگر تغییر شکل می دهند.

با نگاهی به یخ های طبیعی و مخروط های سنگ آهک داخل غارها در ایران ، متوجه می شویم که اولین هنرمندان مقرنس از همان استلاکتیت ها و استالاگمیت ها الهام گرفته اند و با استفاده از آجر ، گچ یا سیمان ، اشکال مشابه را در داخل و خارج ساختمان ها ساخته اند.

تزئینات مقرنس معمولاً روی سطوح مقعر زیر سقف اعمال می شود ، اما همچنین می تواند در بالای دیوارها ، سقف ها ، گوشه های دروازه ها و غیره اعمال شود.

مقرنس قبل از ظهور اسلام در معماری ایران بسیار محبوب بود . البته بعد از ظهور اسلام به نوعی با هنر مقرنس متفاوت بود. در دوران هخامنشی ، هنر مقرنس تغییرات چشمگیری را تجربه کرد و در دوره اشکانی به طرح های زیباتر تبدیل شد.

مقرنس همچنین سایر هنرهای زینتی و صنایع دستی مانند قالی بافی ، کاشی کاری ، هنر گچبری را تحت تأثیر قرار داده و منجر به تکامل آنها شده است.

بسیاری از آثار هنری مقرنس نفیس بر روی درگاه ها و همچنین در داخل گنبدها ، نمازخانه ها و محراب ها منجر به تکامل روزافزون هنر کاشی کاری و کنده کاری چوب شد که روی ستون های چوبی داخل مساجد و غیره اعمال می شد.

نمونه های بی نظیر چنین منبت کاری را می توان در مساجد مربوط به دوران صفویه مشاهده کرد.

از نفیس ترین آثار هنری آجر و کاشی مقرنس در آثار ایرانی می توان به مواردی در کاخ عالی قاپو در اصفهان ، مسجد آبی در تبریز ، مسجد شاه در اصفهان ، مسجد جامع یزد ، باغ چهل ستون در اصفهان مسجد وکیل در شیراز و سپهسالار اشاره کرد.

از گنبد داخلی بسیاری از مساجد و کاخهای قابل توجه در سراسر خاورمیانه و فراتر از آن ، از الحمرا اسپانیا ، گرفته تا مسجد Gazi Husrev-beg بوسنی و کاخ هشت بهشت ​​ایران ، دارای "طاق مانند لانه زنبوری" است

این سبک عظمت معماری چند صد ساله ممکن است یک بنا را به دلایل کاملاً زیبایی شناختی آراسته و یک منطقه تزئینی صاف ایجاد کند که بین دیوارهای برهنه و سقف یک ساختمان جابجا شود. اما همچنین می تواند در طراحی سازه - به عنوان سازه های تحمل بار - با اولین نمونه هایی که در بین النهرین یافت می شود ، به یک هدف برسد.

از نظر تاریخی ،  مقرنس ها  مدتی در قرن 12 ، در دوران طلایی اسلام ، هنگامی که مسلمانان پیشرفت های چشمگیری در معماری ، ریاضیات ، علوم و هنر داشتند ، در تزئینات خود رشد کردند.

ساختارهای مقعر فقط برای گنبد مجاز نیستند. آنها همچنین می توانند در ورودی های نیم گنبد و همچنین  ایوانها فضای مستطیل شکل که از حیاط به عنوان یک ورودی به مسجد عمل می کنند و محراب ، طاقچه ای در دیوار مسجد که نشان دهنده جهت نماز برای مسلمانان است .

کاخ هشت بهشت ​​، در اصفهان ، ایران در قرن هفدهم توسط سلیمان اول ، هشتمین شاه امپراتوری صفوی ساخته شد.

اختلافات ساختاری

دو شکل متمایز از طراحی وجود دارد: شمال آفریقا و خاورمیانه و ایرانی ، که مقرنسها به عنوان ahoopay شناخته می شوند . در این فرم ها ، سبک های زیادی وجود دارد که بر اساس اشکال مختلف مانند مربع ، مثلث یا مجموعه صفحات تزئین شده روی سطح شبیه  الگوهای جدول تیر میله ای است  .

در مورد این منبع هنوز بحث شده است ، اما بیشتر منابع می گویند مقرنس ها سیر تحول كوچك هستند - گرد كردن گوشه ها در گوشه های فوقانی یك اتاق مربع باعث ایجاد گنبد می شود. اولین نمونه را می توان در ایران باستان تحت سلطنت ساسانیان (224 تا 651 میلادی) یافت.

اولین اشکال مقرنسهای قابل شناسایی  در معماری قرن دهم در نزدیکی شهر نیشاپور در شمال شرقی ایران و همچنین در سمرقند ، ازبکستان امروزی یافت شد.

همزمان با توسعه مسیرهای تجاری و شکوفایی اسلام ، گسترش ایده ها - از جمله ایده های معماری - نیز گسترش یافت. مقرنس را اکنون می توان در بسیاری از بناهای برجسته تاریخی و برخی از بناهای مدرن یافت.

یا می توانند در ساختار دیوار و سقف تراشیده شوند ، یا می توانند صرفاً به عنوان یک سطح تزئینی به آنها اضافه و آویزان شوند. تمایز این مورد برای چشم غیرآموز غالباً دشوار است.  

مقرنس ها بر اساس موقعیت مکانی متفاوت هستند

متمایزترین شکل مقرنس ها ساختار لانه زنبوری است که می تواند به نظر پیچیده یا به ظاهر ساده برسد - هر دو نتیجه ترکیبی ماهرانه از ریاضیات و هنر است.

Middle East Eye تصاویری از برخی از این ساختارهای پیچیده را از معماری باستان و مدرن جمع آوری کرده است.

کاخ الحمرا

کاخ و قلعه الحمرا با استفاده از چوب ساخته شده است ، به هنرمند و معمار اجازه می دهد از الگوهای عربی و آیات قرآنی استفاده کند

مکان: گرانادا ، اسپانیا

تاریخ اتمام:  اواسط قرن سیزدهم (دوره سلسله ناصرید) ، اما از آن زمان چندین بار بازسازی شده است

الحمرا کاخ سلطنتی سلسله های مختلف مسلمانان در اسپانیا اسلامی بود که توسط شاعران مور به عنوان "مرواریدهای زمردین" نشان داده می شد که در بالای تپه ای احاطه شده از جنگل قرار داشت.

کاخ و قلعه در سراسر با نقوش هندسی و در یک مکان عربی با مقرنسهای دقیق و ظریف که شامل آیات قرآن و اسامی سلاطین است تزئین شده است . جالب اینجاست که شبه عربی - یک خط عربی نامفهوم ساخته شده برای تقلید از متن عربی - همچنین در بسیاری از بازسازی ها به عنوان تزیین به قسمت هایی از کاخ اضافه شده است.

دروازه ورود به قاهره قدیمی

مقرنس های ساخته شده از سنگ "به سبک قاهره" نه تنها به دلیل سبک منحصر به فرد بلکه به دلیل قدرتمند بودن و توانایی اتصال ساختارهای اطراف خود شناخته می شوند

مکان: قاهره ، مصر

تاریخ اتمام: قرن دوازدهم (دوران بحری مملوک)

قاهره قدیم یک شهر دیواری با ورودی ها و نقاط خروجی زیادی بود ، با دروازه ها و درهای کوچکتر محله ها را بین مناطق جدا می کرد. مقرنس های سنگی که در بالای سردرها دیده می شوند به "سبک قاهره" معروف شده اند و در بیشتر کارهای پس از فاطمیون خصوصاً افرادی که توسط مملوک ها کار می کردند ، یک ویژگی برجسته در کار است ، به ویژه در سلسله ای که توسط مملوکان اداره می شد ، به رهبری بردهایی که به اسلام گرویدند و در این کشور پادشاه شدند.

قرن 12برخلاف نمونه های زیبا و ظریف ایرانی ، مقرنسهای سبک قاهره بسیار بزرگتر هستند ، معمولاً از سنگ ساخته شده اند و در یک فضای محدود متمرکز شده اند. آنها به راحتی به دیواره های اطراف خود متصل می شوند ، که امکان ساختاری محکمتر در این منطقه زلزله خیز در جهان را فراهم می کند.

مسجد الرفاعی

مسجد الرفاعی در قاهره دارای ویژگی های طراحی است که به طور معمول در معماری عثمانی دیده می شود

مکان: قاهره ، مصر

تاریخ اتمام: 1912 (دوران عثمانی)

مسجد الرفاعی یک بنای مدرن است که در سال 1912 ساخته شده و در کنار مسجد-مدرسه مدرن سلطان حسن قرار دارد. شباهت هر دو مسجد به سبک و ابهت ، تلاشی بود که حاکمان مصر در آن زمان برای پیوند دادن خود به شکوه سلسله مملوک داشتند.

همچنین لازم به ذکر است ، اگرچه به راحتی قابل مشاهده نیست ، مقرنس ها دارای استالاکتیت هستند - تزیینات گرد آویزان - یک ویژگی طراحی که معمولاً در معماری عثمانی دیده می شود ، اما در مصر به عنوان بازمانده 300 ساله حکومت عثمانی نیز وجود دارد.

حرم امام رضا (ع)

مقرنس های نمایشی نادر از تکنیک های برش کاشی سنتی است

مکان: مشهد ، ایران

تاریخ اتمام: 821 (دوره تحرید)

جمهوری اسلامی دو ویژگی متمایز از طرح ایرانی را نشان می دهد - مقرنس ها و راسمی باندی.

یک قسمت از ایوان (سالن یا فضای مستطیل شکل) دارای مقرنس هایی است که بقیه از راسمی باندی تشکیل شده اند ، سازه هایی مشابه سقف های چرخ دار. این فرم ها مهارت های هندسی مورد نیاز برای امکان پر کردن فضا را نشان می دهند.

یافتن تکنیک های سنتی برش کاشی که در ساخت مقرنس های امروزی در ایران استفاده می شود بسیار غیر معمول است ، اگر تقریباً غیرممکن باشد. بیشتر آنها برای دستیابی به تناسب کامل از طریق رایانه و برش لیزری ساخته شده اند ، اما همچنان تحت تأثیر بازدیدکنندگان و نمازگزاران قرار می گیرند ، زیرا معماری ایرانی پیشرفت کرده اما از نبوغ طراحی مسجد فاصله نگرفته است.

مسجد گوهرشاد 

مسجد گوهرشاد بخشی از مجموعه بزرگتر حرم امام رضا (ع) است که در آن نماز جماعت اقامه می شود

مکان: مشهد ، ایران

تاریخ اتمام: 1418 (دوران سلسله تیموری)

با تأثیرپذیری از معماری سمرقند ، بسیاری از قسمتهای مسجد خود بین دهه های 1950 و 1970 بازسازی شدند. 

مقرنس در پشت و بالای محراب مرکزی بسیار پیچیده هستند. آنها آینه کاری نمی شوند و هرچه به سقف نزدیک می شوند به تدریج کوچکتر می شوند. از گچ ساخته شده و با طرح های گل به رنگ های آبی ، طلایی و فیروزه ای رنگ آمیزی شده اند. با توجه به کارهای ترمیمی ، بعید به نظر می رسد این مقرنس های اصلی تیموری باشند.

امروز این مسجد بخشی از مجموعه بزرگتر حرم امام رضا (ع) در مشهد است و به عنوان یکی از مکانهای مرکزی اقامه نماز جماعت است.

کاخ هشت بهشت

هشت بهشت ​​به معنای واقعی کلمه به کاخ "هشت آسمان" ترجمه می شود

مکان: اصفهان ، ایران

تاریخ اتمام: 1669 (عصر صفویه)

این غرفه خصوصی در قرن 17 ساخته شده است و توسط سلیمان اول ، هشتمین شاه امپراتوری صفوی ساخته شده است. صفویان به دلیل حمایت از هنر و توسعه سبک معماری غنی که امروزه بهترین نمونه هنر ایرانی و اسلامی به شمار می رود ، مشهور بودند.

برخلاف بیشتر معماری ایرانی که مقرنس ها در ورودی ساختمان یافت می شوند ، در اینجا آنها سبک "میز تیر" را می گیرند تا فضای خالی زیر گنبد را پر کنند. قاعده تخت وسیع مقرنس های بیرونی با نقوش گل و عرب ، تزئین شده و یک مضمون مرجع و مکرر در هنر ایرانی است که اشاره به بالاترین آسمان ها دارد.

مسجد Gazi Husrev-beg

مسجد Gazi Husrev-beg نماینده ترین عثمانی ها در تمام بالکان است

مکان: سارایوو ، بوسنی و هرزگوین

تاریخ اتمام: 1530 (دوران عثمانی)

در قرن شانزدهم توسط Adzem Esir Ali ، یک ایرانی تبریزی که در زمان امپراتوری عثمانی معمار اصلی بود ، ساخته و طراحی شده است. مسجد Gazi Husrev-beg بزرگترین مسجد بوسنی و هرزگوین است و به عنوان مهمترین قطعه معماری دوران حکومت عثمانی در بالکان دیده می شود.

ورودی اصلی با مقرنس هایی تزئین شده است که شبیه سبکی است که پس از معمار عثمانی میمار سنان (1488-1590) به "سبک سنان" معروف شده است.


این مسجد در هنگام محاصره سارایوو در سال 1996 آسیب دیده بود ، اما کار بازسازی بلافاصله پس از پایان جنگ آغاز شد ، که اهمیت این مرکز برای نماز را نشان می داد.

مسجد بدشاهی

مسجد بدشاهی از ماسه سنگ قرمز با منبت کاری مرمر سفید ساخته شده و دارای نقاشی های دیواری گل است

مکان: لاهور ، پاکستان

تاریخ اتمام: 1671 (دوران مغول)

مسجد بادشاهی یا "مسجد شاهنشاهی" ، سازه ای از دوران مغول در لاهور ، مرکز استان پنجاب پاکستان است. گفته می شود این مسجد نمادین ترین مسجد کشور است که توسط امپراطور اورنگ زیب ساخته شده است.

لاهور زمانی دروازه ای به ایران بود و شروع به تجسم سبک متمایز منطقه در معماری خاص خود کرد. مسجد بدشاهی از ماسه سنگ قرمز با منبت کاری مرمر سفید ساخته شده است و همچنین دارای مقرنس هایی به سبک "میز چوبی " است  که تقریباً مشابه آنچه در مساجد و خانه های سنتی کاشان یافت می شود.

اگرچه هیچ یک از آثار هنری اصلی این مسجد باقی نمانده است ، اما مرمت های اخیر در سال 2008 ، سنگ قرمز را از ایالت راجستان هند ، منبع اصلی مغول این ماده رنگی وارد کرده است.

مسجد وزیرخان

مسجد وزیرخان در لاهور ، پاکستان

مکان: لاهور ، پاکستان

تاریخ اتمام: 1641 (دوران مغول)

مسجد وزیرخان پسر عموی کمتر شناخته شده تاج محل است ، اما از نظر طراحی به همان اندازه خیره کننده است. شاه جهان شاه مغول در لاهور متولد شد اما در آگرا درگذشت و در آنجا تاج محل را ساخت تا همسرش ممتاز محل را جاودانه کند. وی همچنین مسجد وزیرخان را در شهر تولد خود سفارش داد.

این بنا در بیشتر ایوان های خود دارای مقرنس های آجری است و با مشبک مربعی تزئین شده و به نام چهار خلیفه اول اسلام سنی تزئین شده است : ابوبکر ، عمر ، عثمان و علی.


آخرین مطالب این وبلاگ



روانشناس ایرانی در لندنمینو ایرانی،روانشناس و مشاور ایرانی مقیم انگلستان-لندن
آموزش آشپزی سبزینهطرز تهیه و دستور پخت جدیدترین غذاهای ایرانی و خارجی
وبلاگ تبلیغاتیساخت وبلاگ تبلیغاتی
ساخت وبلاگ حرفه ایساخت وبلاگ حرفه ای رایگان